Soeharto uitgeroepen tot Nationale Held van Indonesië, ondanks veel protest

De Indonesische president, Prabowo Subianto, heeft op 10 november 2025 zijn voorganger Soeharto (1921-2008) tot Nationale Held uitgeroepen. Luide protesten van wetenschappers, mensenrechtenorganisaties, activisten en families van slachtoffers hebben daaraan niets kunnen veranderen. Indonesische media berichten hoe het verleden opspeelt.

In de loop van 2025 werd steeds duidelijker dat de regering van president Prabowo erop uit was Soeharto de nationale heldenstatus te verlenen. Ondanks veel protest – omdat Soeharto’s naam nauw verbonden is met grove mensenrechtenschendingen en corruptie – ging de voorbereiding door. Het ministerie van Sociale Zaken droeg 49 kandidaat-helden voor, de Dewan Gelar, Tanda Jasa dan Tanda Kehormatan (DGTK, Raad voor Eretitels, Tekenen van Verdienste en Eerbewijzen, voorzitter minister van Cultuur Fadli Zon) adviseerde erover en maakte een ‘shortlist’ met 24 namen, waarna president Prabowo besloot tien kandidaten daadwerkelijk tot Nationale Helden uit te roepen.

Veel aandacht trok de afgelopen maanden het aanhoudende protest. Soeharto wordt onder meer (eind)verantwoordelijk gehouden voor de massamoord op echte en vermeende communisten in 1965/’66 (geschat dodental zeker een half miljoen, mogelijk veel meer), voor het mysterieuze doodschieten van zo’n vijfduizend criminelen (Penembakan misterius, afgekort Petrus), wier lichamen vaak op de openbare weg werden achtergelaten (1981-1985) en voor de slachting in Tanjung Priok bij Jakarta waar tientallen burgers werden gedood die tegen overheidsrepressie protesteerden (1984). De lijst is langer en eindigt met het overheidsgeweld in 1997/’98, de periode voordat Soeharto in mei 1998 aftrad.

Genocide?

Op 5 november probeerde minister Fadli Zon de kritiek op de mensenrechtenschendingen onder Soeharto van tafel te vegen. Volgens hem is nooit bewezen dat Soeharto betrokken was bij massamoord op linkse Indonesiërs in 1965/’66. Sterker nog: “Er is nooit bewijs geweest, toch? Het is nooit bewezen. Wie zijn de plegers van de genocide? Niemand. Ik denk niet dat het (de genocide, red.) er was”, tekende CNN Indonesia uit zijn mond op.

Behalve voor veel geweld en onderdrukking in 1965-1998 wordt Soeharto ook verantwoordelijk gehouden voor omvangrijke corruptie ten bate van vrienden, familie en zichzelf. Op grond van rapporten van de Verenigde Naties, de Wereldbank en Transparency International is hij wel de corruptste leider ter wereld genoemd. Het zou de Indonesische staatskas naar schatting 15 tot 35 miljard dollar hebben gekost.

Voorstanders van de heldenstatus voor Soeharto wijzen op andere dingen. Zo leidde hij op 1 maart 1949 de spectaculaire en succesvolle aanval van nationalistische militairen op de door Nederlandse troepen bezette stad Yogyakarta (Midden-Java), waarmee de jonge Republiek Indonesië in de internationale diplomatie indruk maakte. Ook wordt erop gewezen dat hij de Indonesische economie stabiliseerde nadat hij de macht had overgenomen van Soekarno en dat onder Soeharto’s presidentschap een succesvol programma voor geboortebeperking werd gelanceerd.

Steun uit islamitische hoek

Recent viel op dat ’s lands grootste islamitische organisaties, Muhammadiyah en Nahdlatul Ulama (NU), zich positief uitten over de heldenstatus voor Soeharto. NU-voorman Ahmad Fahrur Rozi kwam met die boodschap op 5 november, Muhammediyad-kopstuk Dadang Kahmad een dag later. Eveneens op 5 november kwam eenzelfde geluid van voorzitter Asrorun Niam Sholeh van de Fatwa-afdeling van Majelis Ulama Indonesia (MUI, de Raad van Islamitische Schriftgeleerden). Hij voegde eraan toe:

Hoe groot iemand ook is, als je blijft zoeken vind je ook fouten. Maar de islam leert ons iemands verdiensten te onthouden en de fouten te vergeven en te begraven.

Maandag 10 november ontving president Prabowo familieleden van de nieuw-benoemde helden op het presidentieel paleis in Jakarta. Het officiële certificaat over Soeharto’s heldenstatus reikte hij uit aan diens oudste dochter, Siti Hardijanti Rukmana (in de wandeling Tutut genoemd). Prabowo is haar ex-zwager, hij is getrouwd geweest (1983-1998) met Tutut’s jongere zus Siti Hediati Hariyadi (kortweg Titiek).

Andere opvallende helden

Op het lijstje van tien nieuwe nationale helden springen drie andere namen in het oog: Abdurrahman Wahid, Marsinah en – vooral – Sarwo Edhie Wibowo. Abdurrahman Wahid (1940-2009), bijgenaamd Gus Dur, was jarenlang (1984-1999) de gerespecteerde voorzitter van Nahdlatul Ulama (NU) en in de jaren 1999-2001 president van Indonesië. Marsinah (1969-1993) was vakbondsactiviste. In 1993 brak in de horlogefabriek in Porong (Oost-Java) een staking uit voor hogere lonen. Het militaire districtscommando Sidoarjo zette de stakers onder druk. Marsinah ging naar het districtscommando om tekst en uitleg te vragen. Enkele dagen later werd nabij de fabriek haar lijk gevonden, met sporen van verkrachting en marteling.

Tegenstanders van Soeharto’s heldenstatus hebben geopperd dat het vast geen toeval is dat ook Gus Dur en Marsinah die eer te beurt valt. Ze denken dat de hoop is dat moslimorganisaties en de vakbeweging zich neerleggen bij Soeharto’s uitverkiezing nu ook uit hun eigen kringen kandidaten op het schild zijn gehesen. Zoals gemeld juichten voorlieden van NU en Muhammadiyah Soeharto’s kandidatuur al toe.

Opmerkelijk is de heldeneer voor Sarwo Edhie Wibowo (1925-1989). Tijdens de oorlog tegen Nederland (1945-1949) leidde hij op Midden-Java de Diponegoro-divisie van het Indonesische leger. In de jaren 1965-1967 was hij commandant van de elite-eenheid van het leger, Resimen Para Komando Angkatan Darat (RPKAD, later omgedoopt tot Kopassus). Dat RPKAD was in 1966 belast met de communistenjacht op Java en Bali. Sarwo Edhie’s mannen trainden jonge moslims voor het vuile werk. Later boterde het niet meer tussen hem en Soeharto. Hij werd onder meer ambassadeur in Zuid-Korea (1973-1978) en inspecteur-generaal op het ministerie van Buitenlandse Zaken (1978-1983). Overigens is al in 2010 geprobeerd Sarwo Edhie de heldenstatus te geven. Het Historisch Nieuwsblad kopte: ‘Javaanse beul wordt Nationale Held’. Maar toen ging het niet door. Nu wel.

De aanwijzing van nieuwe Nationale Helden gebeurde niet voor niets op 10 november. Dat is in Indonesië Hari Pahlawan, Heldendag. Rond 10 november 1945 bereikte de Slag om Surabaya de climax. Die werd in de Oost-Javaanse havenstad uitgevochten tussen Indonesische strijders en Britse troepen. Niet zonder reden meenden de Indonesiërs dat de Britten voorbereidend werk deden, waarna Nederland zou proberen Indonesië te heroveren.