Nationaal Militair Museum verwerft unieke zilveren VOC-bandeliergesp

Het Nationaal Militair Museum heeft onlangs een unieke zilveren bandeliergesp uit de tweede helft van de achttiende eeuw verworven. De gesp was eigendom van een hoge VOC-militair en is nu te zien in het museum. Het object is zo bijzonder omdat over uniformering en bewapening van de troepen van de Vereenigde Oostindische Compagnie vrijwel niets bekend is, aangezien er haast niets van bewaard is.

De in 1602 opgerichte VOC was niet alleen een grote handelsonderneming, actief tussen Kaap de Goede Hoop (Zuid-Afrika) en Straat Magellaan (Zuid-Amerika), de compagnie hield er ook een fors leger van zo’n tienduizend man op na om desgewenst in den vreemde zijn wil te kunnen opleggen. Uit die kringen stamt het object dat het Nationaal Militair Museum (NMM) in Soesterberg recent wist te kopen. Het was in de achttiende eeuw een kostbaar voorwerp, dus het zal niet hebben behoord aan een gewone soldaat maar aan een bemiddelde officier.

De gesp bestaat uit een zilveren plaat waarop vergulde ornamenten zijn aangebracht. In het midden staat, met zwaard en pijlenbundel, de Nederlandse Generaliteitsleeuw met eromheen het VOC-logo. De wimpels boven en onder bevatten tekst in twee delen. Bovenaan staat PRO PATRIA (voor het vaderland), onderaan ET SOCIET:IND:ORIENT: (en de Oost-Indische Compagnie). Het is de enige bekende gesp in zijn soort, zelfs afbeeldingen van zulke gespen zijn er niet (meer).

Charles-Daniel de Meuron

Desgevraagd laat NMM-conservator Mathieu Willemsen aan Historiek weten dat een collega uit de Zwitserse museumwereld met de tip kwam dat de gesp te koop was. De aanbieder was een antiquair in Zürich. Wat het NMM ervoor heeft betaald, wil het museum niet kwijt. “Wat telt, is de historische waarde voor het museum en die is onschatbaar”, aldus woordvoerster Carla Marcus.

De gesp werd bevestigd op een zogeheten bandelier. Dat was een brede draagriem voor bijvoorbeeld een sabel. Zo’n riem werd over een schouder gedragen en hing schuin over de borst. Een eventuele gesp werd bevestigd ter hoogte van het midden van de borst.

Waarschijnlijk heeft de gesp behoord aan een officier die deel uitmaakte van het huurlingenregiment van de Zwitser Charles-Daniel de Meuron (1738-1806). Het regiment diende de VOC vanaf 1781 in Zuid-Afrika en op Ceylon (nu Sri Lanka). Dat was tijdens de Vierde Engelse Oorlog (1780-1784). Die voerde Engeland tegen de Republiek der Nederlanden omdat die de Amerikaanse kolonisten steunde in hun onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) tegen Engeland.

De Meuron zelf kwam in 1783 aan in de Kaapkolonie bij Kaap de Goede Hoop in het uiterste zuiden van Afrika. In 1786 keerde hij terug naar Europa. In Saint-Sulpice, nabij zijn Zwitserse geboortestad Neuchatel, richtte hij een curiositeitenkabinet in met vooral objecten die hij in de Kaapkolonie had verworven.