1400 voetbalploegen in één stad: de rijke voetbalgeschiedenis van Gent

In het Stadsmuseum (STAM) Gent opende onlangs een opmerkelijke tentoonstelling over 150 jaar voetbal in de Arteveldestad.

In 2025 zijn er in het Gentse voetbal vier verjaardagen te vieren. Er is 150 jaar voetbal in Gent, sinds de oprichting van de eerste bekende ploeg Foot-Ball Club de Gand in 1875. De twee meest vooraanstaande clubs KAA Gent en Racing Gent bestaan inmiddels elk 125 jaar. Bovendien kende 100 jaar geleden het vrouwenvoetbal in Gent een mooie start. In hun tweede jaar was Ghent Fémina Club al landskampioen, waarbij ze de dominantie van de Brusselse clubs braken. Ghent Fémina was trouwens de eerste vrouwenvoetbalclub in Vlaanderen, nog voor Brugge en Antwerpen. Ghent Fémina was dus een belangrijke pionier.

Het gaat bij deze jubileumviering dus om de ronde jaartallen: 150-125-100. Het was zowel voor de clubs, het STAM als voor de diverse supportersorganisaties een goede aanleiding voor een groots opgezette expo onder de titel ‘Buitenspel’.

Gelaagd verhaal

Zoals de titel ‘Buitenspel’ al suggereert, brengen de samenstellers een breed en gelaagd verhaal. Daarvoor verrichtten ze twee jaar lang research. Voetbal in Gent is namelijk zoveel meer dan de twee toonaangevende clubs. Onderzoek toonde aan dat Gent sinds de beginperiode maar liefst zo’n 1.400 voetbalploegen heeft geteld, van grote clubs tot kortstondige wijk- en verenigingselftallen. Hiervan bestaan er momenteel nog zo’n 550.

Het begin zou zelfs teruggaan tot in 1863, het jaar dat het voetbal in Engeland in vaste regels werd gegoten en de FA werd opgericht. Inderdaad zou in dat jaar voor het eerst voetbal gespeeld zijn op de speelplaats van het College van Melle, met een bal die werd meegebracht door de Ierse schooljongen Cyril Bernard Morrogh. Dit feit markeert het begin van voetbal in het Gentse maar bij uitbreiding ook in België.

Op een stadsplan zijn verdwenen en nog bestaande voetbalvelden aangeduid. Ze zijn verspreid over de hele stadskern en de negentiende-eeuwse gordel rond de stad (stationsbuurt, Gentbrugge, Ledeberg, Muide…).

Terecht wordt veel aandacht besteed aan het belevingsaspect van het voetbal. De expo speelt zich trouwens af in het opmerkelijke decor van een voormalig klooster in de huidige Bijlokesite. De toeschouwer komt binnen langs de vroegere abdijkerk waar een stadionbeleving werd gecreëerd. Daarnaast zijn er uiteenlopende kunstwerken te zien die op een of andere manier naar het voetbal verwijzen. En dat gebeurt ook op verschillende andere plaatsen.

Breed voetbalgebeuren

Daarna gaat het naar de eigenlijke expo. Deze valt uiteen in twee grote onderdelen. In de rondgang rond de vroegere kloostertuin komt het brede voetbalgebeuren in Gent aan bod. Daar blijkt dat de samenstellers heel wat materiaal hebben kunnen verzamelen. De lijst van bruikleengevers is indrukwekkend lang.

Te zien zijn vooral memorabilia die typisch bij het voetbal horen. Te zien zijn onder meer ploegfoto’s, bekers, medailles, wimpels en wedstrijdtruien. Zelfs een poppenspel dat het leven in een voetbalkantine uitbeeldt, maakt deel uit van de tentoonstelling. Hier blijkt hoe belangrijk het sociale aspect is van het voetbal. Het bezorgt vele spelers, hun families en clubmedewerkers een zinvolle hobby. Ook wordt er bijvoorbeeld sinds 1921 in Gent dovenvoetbal gespeeld. Verder hebben Turkse en Marokkaanse jongeren ook hun eigen ploegen.

Racing Gent komt slechts beperkt aan bod. Dat is te wijten aan het feit dat er van deze club nauwelijks materiaal bewaard is. Een zoektocht leverde amper iets op. Sportieve problemen hebben daar zeker niet bij geholpen. Na de Tweede Wereldoorlog is deze club weggezakt en volgden verschillende fusies. De vooroorlogse derby’s met de grote buur hebben gelukkig wél een plaats gekregen.

Het vrouwenvoetbal heeft eveneens een duidelijke plek in de tentoonstelling. Ook hier is het beschikbare materiaal beperkt. Ghent Femina heeft trouwens maar drie jaar bestaan. Toch maakt een veroverde nationale beker van de Gent Ladies deel uit van de tentoonstelling. Ook staat er een fraai beeldje van Sidonie Verschueren, een bekende speelster en zijn er filmbeelden te zien.

Buffalo’s

Het tweede grote onderdeel handelt over dé grote Gentse club, KAA Gent. KAAG begon in 1900 als de voetbalafdeling van de Association Athlétique La Gantoise. Dit is veel later vernederlandst tot Koninklijke Atletiek Associatie Gent.

De Buffalo’s is de legendarische bijnaam van AA Gent. Dit gaat terug op een optreden in de stad van Bill Cody, alias Buffalo Bill. Het publiek scandeerde tijdens de optredens ‘Buffalo, Buffalo!’, wat daarna gebeurde tijdens voetbalwedstrijden. De Buffalo werd later de Indiaan die het clublogo siert. Dit wordt uiteraard in de expo getoond, net als historische voetballen en schoenen. In een video is te zien hoe clubicoon Sven Kums de schoenen daadwerkelijk uitprobeert.

In 1900 begon dus het verhaal. De club beleefde hoogtes en laagtes. Sinds 1988 is ze een vaste waarde in de hoogste afdeling. Ze won tot nog toe vier bekers en een titel (in 2015). Het spreekt voor zich dat hier veel aandacht naar gaat. De beelden van de titelviering langs de Gentse leien worden getoond. Liefhebbers kunnen op de foto met een replica van de kampioensbeker. Ook beelden uit het VRT-beeldarchief zijn te zien. Mindere momenten zoals degradatie in 1988, pijnlijke nederlagen en het bijna-failliet van de club in 1998 zijn te zien via filmfragmenten.

De Gouden Schoenen van Roland Storme en Sven Kums staan te pronken. Legendarische spelers zoals Gustaaf Boesman, Freddy Chavez, Richard Orlans en Mance Seghers hebben hun plaats, net als de spelers die tijdens de Eerste Wereldoorlog dienden in het Belgische leger. Ook kwam de Joodse clubtrainer Hugo Fenichel om in de concentratiekampen. Kevin De Bruyne was zes jaar een jeugdspeler van AA Gent, zijn slaapkamer van toen is nagebouwd. Later maakte hij furore bij grotere clubs. De infrastructuur met de verschillende clubstadions krijgt eveneens de nodige aandacht.

Fraai zijn verschillende spelerstruien en de cadeaus die de club krijgt van de tegenstanders bij het spelen van Europese wedstrijden. Doe-activiteiten zijn er ook: de jeugd kan zelf ballen op doel trappen. Voor de jonge bezoekers zijn aparte bezigheden voorzien.

De supporters hebben hun aandeel gehad in de invulling van de tentoonstelling. Typische supportersattributen zoals sjaals, vlaggen, knipselboeken en toeters ontbreken dan ook niet. Zelfs een reus-AA Gent supporter is er. Reflectie over maatschappelijke thema’s zoals discriminatie en racisme in het voetbal en een belichting van de werking van de AA Gent Foundation sluiten af.

Vernieuwend project

Voor het Belgische voetballandschap is dit een vernieuwend en erg groot opgezet project. KAA Gent is namelijk maar één van de weinige voetbalclubs in het land met een eigen erfgoedwerking. Musea besteden amper aandacht aan de voetbalsport.

Hopelijk inspireert het volledig drietalige ‘Buitenspel’ tot meer soortgelijke ondernemingen. Want ook België heeft zeker een boeiende voetbalgeschiedenis. Gentenaars, supporters van de betrokken clubs en eigenlijk alle voetbalfans zullen in ‘Buitenspel’ zeker hun gading vinden.