Wolfgang Amadeus Mozart – biografie van het muziekgenie

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) geldt als een van de grootste componisten uit de muziekgeschiedenis. Het Oostenrijkse wonderkind schreef in zijn korte leven meer dan zeshonderd composities, waaronder symfonieën, opera’s en kamermuziek. Een beknopte biografie van het leven, de muziek en de vroege dood van Mozart.

Wolfgang Amadeus Mozart geldt – naast componisten als Bach, Beethoven, Vivaldi, Mendelsohn en Strauss -, als een van de grootste artiesten uit de muziekgeschiedenis. Samen met Ludwig van Beethoven en Joseph Haydn behoorde Mozart tot de zogenoemde Eerste Weense School, ook wel de ‘Weense klassieken’ genoemd. Soms wordt ook Franz Schubert tot deze traditie gerekend. Hierbij moet aangetekend worden dat deze componisten niet samenwerkten, hoewel Beethoven enige tijd lessen volgde bij Haydn.

Met name de veelzijdigheid van Mozart onderscheidde hem van andere componisten. Hij schreef muziek in alle genres die in zijn tijd bekend waren en excelleerde in al deze muziektradities.

Muzikale carrière van Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart werd geboren op 27 januari 1756 in de stad Salzburg, onder de doopnaam Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart. Hij noemde zichzelf Wolfgang Amadé of Wolfgang Gottlieb. Zijn vader kwam uit een gegoede familie, waarvan hij echter vervreemd was geraakt. Zijn vader was lokaal een niet onverdienstelijke violist, componist en kapelmeester van het aartsbisschoppelijk orkest in Salzburg.

Vader besloot met zijn wonderkinderen Nannerl en Wolfgang Amadeus op Europese tournee te gaan, om daar op exhibities hun muzikale talent te laten zien en daaraan flink te verdienen. Al als peuter speelde Wolfgang Amadeus viool en piano, en in de jaren 1761-1766 trad hij op piano op in onder meer Londen, Parijs, Den Haag, Wenen en München. Ook maakte hij in deze periode zijn eerste symfonieën en sonates, die hij aan zijn vader liet horen. Na terugkeer in Salzburg in 1766 kreeg Wolfgang Amadeus Mozart diverse opdrachten het hof – zo componeerde hij “Bastien und Bastienne” en de opera buffo “La Finta semplice” – en kreeg hij een positie in hetzelfde orkest als zijn vader, waar hij violist-concertmeester werd.

In 1769 vertrok Mozart met zijn vader voor een eerste reis naar Italië, destijds het centrum van de operamuziek. Tijdens drie reizen door onder meer Verona, Bologna, Florence, Rome en Milaan maakte hij kennis met de Italiaanse operastijl en kreeg hij opdrachten voor nieuwe werken. In Milaan ging zijn opera Mitridate, Rè di Ponto in 1770 met succes in première. Mozart werd bovendien toegelaten tot de Accademia Filarmonica in Bologna en ontving in Rome een pauselijke onderscheiding. De Italiaanse reizen waren van grote betekenis voor zijn ontwikkeling als operacomponist.

Na deze reizen keerde Mozart terug naar Salzburg. Uiteindelijk kwam hij in dienst van het aartsbisschoppelijk orkest, met een bijhorend salaris. Dit betekende wel dat Mozart verplicht kon worden uitsluitend voor het hof in Salzburg op te treden. Dit leidde tot toenemende spanningen.

Mozarts carrière in Wenen

In 1777 verliet Mozart Salzburg om elders een betere positie te zoeken. Samen met zijn moeder reisde hij via onder meer Mannheim naar Parijs, waar hij hoopte werk te vinden. Zijn optredens leverden wel waardering op, maar weinig inkomsten. In Parijs overleed bovendien zijn moeder in 1778. Mozart keerde daarop terug naar Salzburg. De verhouding met zijn werkgever, aartsbisschop Hieronymus von Colloredo, bleef gespannen. Tijdens een verblijf in Wenen in 1781 kwam het tot een openlijk conflict, waarna Mozart zijn ontslag kreeg. Hij besloot zich daarop als zelfstandig componist en pianist in Wenen te vestigen.

In Wenen verwierf Mozart al snel bekendheid als virtuoos pianist. Hij gaf concerten, trad op in de salons van de adel en speelde daarbij vaak eigen composities. Vooral zijn pianoconcerten, waarin solospel en orkest op vernieuwende wijze werden gecombineerd, droegen bij aan zijn reputatie als componist en uitvoerend musicus.

In 1782 trouwde Mozart met Constanze Weber, tegen de wens van zijn vader Leopold in. Het huwelijk leidde tot verdere spanningen binnen de familie. Mozart bleef in Wenen werken als componist, pianist en muziekleraar, al bleef zijn financiële situatie vaak onzeker. In 1787 vertrok Ludwig van Beethoven naar Wenen om er lessen te volgen; mogelijk hoopte hij daarbij ook Mozart te ontmoeten, maar of beide elkaar daadwerkelijk ontmoet hebben is niet gedocumenteerd.

Bekende composities van Mozart

Tijdens zijn korte leven schreef Mozart ruim zeshonderd composities, waaronder symfonieën, opera’s, kamermuziek en pianowerken. Tot zijn bekendste stukken behoren onder meer de serenade Eine kleine Nachtmusik, de Pianosonate nr. 8, het onvoltooide Requiem (waarin hij elementen uit de barokstijl van Johann Sebastian Bach verwerkte) en de Symfonie nr. 40.

Ook als operacomponist verwierf Mozart grote bekendheid. Tot zijn belangrijkste werken voor het muziektheater behoren Le nozze di Figaro (1786), Don Giovanni (1787), Così fan tutte (1790) en Die Zauberflöte (1791). Deze opera’s worden nog altijd wereldwijd opgevoerd en gelden als hoogtepunten uit de geschiedenis van de westerse muziek.

Overlijden

Op 4 maart 1791 trad Mozart voor het laatst op. In de zomer erna voltooide hij zijn laatste opera “Die Zauberflöte”, die besteld was door de Oostenrijkse artiest Emanuel Schikaneder.

Mozart was in deze periode ernstig ziek en vermoedelijk uitgeput door een zware werkdruk. Zo had hij waanvoorstellingen dat men hem probeerde te vergiftigen met – zo zou later zijn vrouw Constanze verklaren, echter zonder bewijs – het beroemd geworden gif Aqua Tofana. Net voor de afronding van zijn meesterwerk Requiem – een geheim project voor de Oostenrijkse graaf Franz von Walsegg – stierf Wolfgang Amadeus Mozart. Het was 5 december 1791.

Over de doodsoorzaak is veel gediscussieerd. Vermoedelijk stierf hij aan een nierziekte of aan een zware infectie. Mozarts leerling Carl Süssmayer maakte de partituur alsnog af. Omdat Constanze ziek was en het erg slecht weer was, verscheen er niemand op Mozarts begrafenis. Men legde zijn lichaam in een anoniem massagraf…

Bronnen