Fanny en Felix: gelijke monniken gelijke kappen
Het lijkt tijdens hun jonge jaren een verhaal van ‘gelijke monniken gelijke kappen’. Het leeftijdsverschil tussen Fanny en Felix is op dit moment nog geen ‘hot item’. Wat op dit moment voor de ouders belangrijker is, is de educatie van de kinderen Mendelssohn Bartholdy, met de nadruk op die laatste naam. Deze zou immers de gouden sleutel zijn naar een volledig geaccepteerd zijn door de Berlijnse intelligentsia!
De eerste vraag die in deze rijst is: wat kwam er zoal kijken bij deze nieuwe ‘geloofssymbiose’? Natuurlijk een volmaakte kennis van het Duits als hoofdtaal, daarna gevolgd door de klassieke talen en Italiaans… Felix sprak, mede door zijn reizen, aan het eind van zijn tienerjaren ook nog Frans en Engels. Maar de hoofdmoot, en die was niet religieus bepaald, vormde de muziek.
Al in een vroeg stadium was namelijk gebleken dat zowel Fanny als Felix over een buitengewoon muziektalent beschikten. De eerste pianolessen kregen beiden van hun moeder, maar al snel moest er een professionele begeleiding aan te pas komen, die zulke verbluffende resultaten wist te boeken dat de jonge Felix al op zijn negende zijn debuut maakte! Om u even een idee te geven van welke eisen er aan Fanny en Felix gesteld werden volgt hier een opsomming van ‘een dag in het leven van Felix Mendelssohn, tien jaar oud:
Dat Felix Mendelssohn uiteindelijk op jonge leeftijd aan een hartstoornis stierf behoeft misschien geen verdere verklaring…
Wat we in deze opsomming missen zijn de lessen in compositie, die zowel Fanny als Felix kregen van de directeur van de Singakademie in Berlijn Carl Friedrich Zelter, voor wie de muziek van Bach het alfa en omega van het muziekonderwijs was. Zo is er een oefenschrift van de tienjarige Felix bewaard waarin stapsgewijs zijn progressie in de Kunst der Fuge is af te lezen. Evenzo leverde ook de vijf jaar oudere Fanny haar muzikale konterfeitsels af. Wij kunnen bijvoorbeeld, in hun beider strijkkwartetten, heel duidelijk de invloed van Bach waarnemen. Het lijkt al fuga wat de klok slaat, naast canons, omkeringen en andersoortige contrapunt hoogstandjes. Ook bleek dat zij uiteindelijk als pianiste een veel hogere affiniteit tot Bach had dan haar broer Felix.
In de Singakademie van Zelter leerden zowel Fanny als Felix het klappen van de zweep kennen. Hun muzikale gaven werden meer en meer tot wasdom gebracht en weldra zou het moment aanbreken waarop de trotse ouders hun ‘firma F en F’ aan de Berlijners konden gaan voorstellen. Er bestond natuurlijk in de muziekgeschiedenis een vergelijkbaar voorbeeld: Nannerl en Wolfgang Amadeus Mozart, ook zij ouder dan haar broer en op de achtergrond gebleven/gedreven. Maar anders dan bij Nannerl was er bij Fanny sprake van een minstens even grote aanleg tot componeren als bij haar jongere broer. Als voorbeeld diene de lieder opus 8 van Felix, waaronder drie liederen van Fanny! Pas veel later, als hij bij koningin Victoria een lied moet voorspelen dat zij kan zingen (!) moet hij bekennen dat dit fraaie lied niet van hemzelf is.
(…)
In de knop geknakt
Alras bleek dat Felix zijn zuster meer en meer in de schaduw ging stellen, hierin zeker gestimuleerd door alle leuke Bildungsreisen die zijn vader met hem door Europa plande, met het oogmerk zijn geniale zoon aan beroemde componisten voor te stellen als een aanstaande collega! En van deze reizen was Fanny uitgesloten: It’s a mans world!
Geheel in overeenstemming met deze instelling is dan ook de brief, die de vader voor haar drieëntwintigste verjaardag aan zijn dochter schreef en daarmee haar ontluikend en zelfs al ontloken talent in de knop knakte:
Meine Ruh’ist hin, mein Herz ist schwer Ich finde sie nimmer und nimmer mehr…
…daarmee doelend op haar ontluikende liefde voor Faust.
Deze woorden zouden ook op Fanny toegepast kunnen worden: Meine Musik, meine Ausbildung ist hin etc. Het zal heel lang duren voor ze haar weer terugvindt. Toch zal haar vaders brief niet helemaal als een verrassing gekomen zijn. Al in een eerder stadium was gebleken dat Abraham haar muziek slechts als ‘hobby’ beschouwde (een beoordeling waaronder veel vrouwen van de generatie 1960/1970 ook geleden hebben met als resultaat de Dolle Mina beweging en het tijdschrift Opzij!)
Het moge duidelijk zijn dat Fanny toen al naar het aanrecht werd verbannen terwijl Felix zich als een stralende ‘golden wonderboy’ kon gaan ontplooien ten detrimente van zijn zuster. En natuurlijk had hij ook alles mee. Zoals uit de portretten blijkt was Felix een beeldschone jongeling. Er is een portret waarop hij de engelen van Boticelli dicht benadert en als hij met zijn nog korte beentjes probeert bij de pedalen te komen, smelt heel het publiek. In dat opzicht is hij, denk ik, de enige echte opvolger van Wolfgang Amadeus Mozart te noemen en zelfs zou men kunnen stellen dat zijn jeugdwerken van een veel hoger niveau waren dan die van de jonge W.A.
Het is onvoorstelbaar wat Felix componeerde. Het moge duidelijk zijn dat de piano daarin natuurlijk de hoofdrol speelde en dat ook de eerste overgeleverde compositie een sonate was voor twee klavieren (voor ‘hem’ en voor ‘haar’). Maar wat te denken van een vijfstemmig koorwerk op je elfde? In 1821 volgen dan zijn eerste symfonieën en vooral hier onderscheidt hij zich van de jonge Mozart. Het zijn kleine volmaakte werken en, anders dan bij Wolfgang het geval was, kon de vader hier op geen enkele wijze zijn zoon bijstaan. En zo rijgt Felix jaar in jaar uit de ene strijkers symfonie na de andere aan zijn spreekwoordelijke parelketting. Geboeid door het orgel komen er, naar Bachs voorbeeld, koraalvoorspelen en zelfs een Kyrie voor soli en achtstemmig koor van zijn veertienjarige (!) hand.
74.000 euro voor teruggevonden lied van Mendelssohn
‘Verboden’ muziek in Hitlers bunker
Florence Foster Jenkins – ’s Werelds slechtste operazangeres
Joseph Haydn – Oostenrijks klassiek componist
Béla Bartok (1881-1945) – Hongaarse componist
Franz Liszt: virtuoos pianist en vernieuwend componist