Bij het Griekse station Karya moesten Joden zich letterlijk dood werken

Het Griekse Ministerie van Cultuur heeft het treinstation van Karya in Fthiotida, Centraal-Griekenland, officieel aangewezen als historische locatie. Daarmee krijgt een grotendeels vergeten hoofdstuk uit de Holocaustgeschiedenis in Griekenland erkenning. Natascha Neef van Parakalo bericht:

Het station van Karya is niet zomaar een gebouw. Het wordt gezien als een indringend monument dat herinnert aan de wreedheid van de nazi’s. En een essentieel onderdeel van het collectieve historische geheugen – in Griekenland, maar ook wereldwijd. Het Ministerie van Cultuur wil het treinstation opknappen en er een tentoonstellingsruimte van maken, waar de mensen worden herdacht die slachtoffer zijn geworden van het geweld van de nazi’s.

‘Vernietiging door arbeid’

De Griekse Cultuurminister Lina Mendoni noemde Karya een huiveringwekkend voorbeeld van de nazidoctrine van ‘vernietiging door arbeid’. Dit komt door de extreme wreedheid van de bewakers en de onmenselijk zware taak die de gevangenen moesten uitvoeren: het letterlijk afgraven van een hele berg.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het treinstation van Karya een plek waar Griekse Joden, onder leiding van de Duitse Organisation Todt, dwangarbeid moesten verrichten. Ze moesten onder onmenselijke omstandigheden een doorgang in de rotsen maken voor een spoorlijn van 100 meter lang en 20 meter diep. Via die spoorlijn wilde het Duitse leger grondstoffen en militairen vervoeren.

De Joodse dwangarbeiders moesten de hele dag werken in twee zware diensten van elk twaalf uur. Ze woonden in twee kleine houten barakken en kregen nauwelijks eten of water. Het meeste graafwerk deden ze met pikhouwelen, schoppen en hun blote handen. Bewakers en opzichters waren meedogenloos; iedereen die niet snel genoeg werkte werd geslagen of zelfs vermoord.

Strategisch belang

Op de afgesloten bouwplaats bij Karya werkten 300 tot 500 Joden uit Thessaloniki. Velen van hen overleefden dit niet. De weinige overlevenden werden na hun terugkeer naar de stad in augustus 1943 weggevoerd naar Auschwitz.

Hoewel Karya in het deel van Griekenland lag dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door Italië werd bezet, hadden de Duitsers de volledige controle over de spoorwegen. Karya was belangrijk omdat het dichtbij Lianokladi lag, een belangrijk station op de route tussen Athene en Thessaloniki. In Lianokladi werden Joden naar plaatsen gebracht waar arbeiders nodig waren. Het station was daarom van strategisch belang voor de nazi’s.

Het fotoarchief van Rössler

Dat deze grotendeels onbekende geschiedenis nu naar buiten is gekomen, en Karya wordt erkend als een officiële historische plek, is te danken aan een groot internationaal onderzoeksproject. Dit project, ‘Dodelijke dwangarbeid in Karya – Duitse bezetting en de Holocaust in Griekenland’, was een samenwerking tussen de Universiteit van Osnabrück, het Documentatiecentrum voor nazi-dwangarbeid en de Stichting Monument voor de Vermoorde Joden van Europa.

Een belangrijk onderdeel van hun onderzoek vormde het fotoarchief van de Duitse ingenieur Hans Hermann Rössler, die een deel van de spoorlijn plande. De foto’s werden in 2002 ontdekt door Andreas Assael, zoon van een Holocaust-overlevende.

De verzameling foto’s van Rössler vormt een zeldzame documentatie van de misdaad, terwijl de uitsparing in de berg zelf een tijdloze getuigenis is van de “vernietiging door arbeid” die de nazi’s in Karya uitvoerden.