Louis Hennepin: de ‘Belgische’ ontdekker van Minnesota?

Wie vandaag aan Minnesota denkt, ziet vooral een Amerikaanse deelstaat die geregeld het wereldnieuws haalt. Vijf jaar geleden ontstond in Minneapolis de Black Lives Matter-beweging. Recent zorgden de omstreden praktijken van president Trumps migratiedienst ICE opnieuw voor opschudding. Die actuele krantenkoppen contrasteren scherp met het rustgevende imago van Minnesota als het “Land of 10.000 Lakes”.

Aan de grens met Canada strekken zich in het noorden uitgestrekte meren en bossen uit, terwijl het zuiden en westen worden gedomineerd door landbouwgebieden en prairies. Achter die hedendaagse realiteit gaat bovendien een verrassend verleden schuil, met een opmerkelijke historische band met de Lage Landen.

Van Ath naar de Mississippi

In de nieuwsberichten van de recente gebeurtenissen duikt regelmatig Hennepin County op, het district waartoe Minneapolis behoort. Die naam is geen toeval. Het gebied werd vernoemd naar Louis Hennepin, een zeventiende-eeuwse Belgische missionaris en ontdekkingsreiziger.

Hennepin werd rond 1626 geboren in Ath, een stadje in de Belgische provincie Henegouwen. Hij trad toe tot de franciscanenorde en koesterde al vroeg de droom om missionaris te worden in de Nieuwe Wereld. Na omzwervingen door Italië, Duitsland en de Nederlanden belandde hij als bedelmonnik in Frankrijk. In de havenstad La Rochelle raakte hij gefascineerd door de verhalen van zeelui over Nieuw-Frankrijk, het Franse koloniale gebied in Noord-Amerika. In 1675 kreeg hij eindelijk zijn kans: hij werd uitgezonden naar Québec, het centrum van de Franse aanwezigheid in Canada.

Na enkele jaren missioneringswerk onder de inheemse bevolking werd Hennepin in 1678 toegevoegd aan een expeditie onder leiding van Robert Cavelier, Sieur de La Salle. Deze ambitieuze edelman had van Lodewijk XIV de opdracht gekregen het gebied van de Grote Meren en het stroomgebied van de Mississippi te verkennen.

Ontdekkingen en ontberingen

De expeditie trok vanuit Québec via Montréal naar de Grote Meren. Aan de Niagara-rivier werd een fort gebouwd om de pelshandel te controleren, waarna het gezelschap verder zuidwaarts trok richting Illinois. Begin 1680 stichtten ze Fort Crèvecœur — letterlijk “gebroken hart”, een naam die de interne spanningen treffend samenvatte. Muiterij, voedseltekorten en de angst voor vijandige inheemse volken ondermijnden het moreel. Uiteindelijk besloot Sieur de La Salle de onderneming op te geven en terug te keren. De relatie tussen Hennepin en zijn bevelhebber was toen al geruime tijd verzuurd.

Hennepin weigerde naar eigen zeggen zich bij die beslissing neer te leggen. Samen met twee woudlopers zette hij de tocht voort. Per kano volgden zij de Illinois-rivier tot aan de Mississippi en voeren vervolgens stroomopwaarts. In de omgeving van het huidige Minneapolis stuitte Hennepin op een indrukwekkende waterval, die hij Saint Anthony Falls noemde, naar zijn patroonheilige Antonius van Padua. Die watervallen zouden later uitgroeien tot de economische motor van Minneapolis, dankzij hun waterkracht voor molens en industrie.

De reis ging verder tot nabij het huidige Leech Lake, dicht bij de bron van de Mississippi. Op de terugweg werd Hennepin echter samen met zijn metgezellen gevangen genomen door Sioux, ten zuiden van Lake Superior. Het was inmiddels lente 1680. Er volgden enkele maanden gevangenschap waarbij Hennepin door het stamhoofd werd geadopteerd. Pas in de zomer kwam de bevrijding, toen de Franse ontdekkingsreiziger Daniel Graysolon, Sieur du Luth, erin slaagde Hennepin en zijn twee metgezellen vrij te kopen.

Schrijver en fantast

Terug in Québec bleef Hennepin opvallend terughoudend over zijn reis. Uiteindelijk werd hij naar Frankrijk teruggestuurd. In 1683 publiceerde hij daar zijn eerste boek: Description de la Louisiane nouvellement découverte au sud-ouest de la Nouvelle-France. In dit werk vermengde hij zijn eigen ervaringen met die van La Salle, die in 1682 de monding van de Mississippi had bereikt.

Het boek is om meerdere redenen opmerkelijk. Het is het vroegst gedrukte verslag van La Salles expedities en het eerste werk waarin de naam “Louisiana” verschijnt. Hennepin claimde die benaming zelf te hebben bedacht, maar die eer komt toe aan La Salle, die de regio naar zijn opdrachtgever, koning Lodewijk XIV, had genoemd. Hennepin nam het overigens niet altijd nauw met de feiten. Zijn bewering dat hij vóór La Salle de volledige Mississippi tot aan de Golf van Mexico zou hebben afgevaren, wordt door historici als weinig geloofwaardig beschouwd.

Dat alles deed weinig af aan het succes van het boek. Het bood Europese lezers een van de eerste samenhangende beschrijvingen van het Mississippigebied en bevatte bovendien de eerste gedrukte beschrijving van de Niagara Falls. Het werk kende meerdere herdrukken en werd ook in het Nederlands vertaald onder de titel Beschryving van Louisiana, nieuwelijks ontdekt ten Zuid-Westen van Nieuw-Vrankryk. In de reisliteratuur geldt het als een sleutelwerk uit de vroege geschiedenis van Noord-Amerika.

Controverse en reputatie

Na zijn pioniersjaren en het succes van zijn boek verdween Louis Hennepin geleidelijk uit de schijnwerpers. Pogingen om opnieuw naar Nieuw-Frankrijk uitgezonden te worden, stuitten op een weigering van de Franse koning. Teleurgesteld en verbitterd verliet Hennepin Frankrijk en vestigde zich in de Republiek der Verenigde Nederlanden.

Daar publiceert hij Nouvelle decouverte d’un tres grand pays situé dans l’Amerique entre le Nouveau Mexique, et la Mer Glaciale (Utrecht, 1697), een boek opgedragen aan de koning-stadhouder Willem III. Later volgt nog een derde boek Aenmerckelycke Historische Reys-Beschryvinge: Door Verscheyde Landen Veel Grooter Als Die Van Geheel Europa. In deze boeken eigende Hennepin zich steeds nadrukkelijker de verdiensten toe van de inmiddels overleden La Salle. Hij presenteerde zichzelf als de ware ontdekker van de Mississippi en spaarde zijn voormalige bevelhebber allerminst.

Die zelfverheerlijking wekte wrevel bij vroegere medereizigers. Sommigen bestempelden Hennepin als een onuitstaanbare fantast die andermans prestaties naar zich toe trok. Zijn honger naar erkenning kwam hem duur te staan. Binnen zijn orde raakte hij geïsoleerd, terwijl zijn wisselende loyaliteit aan Frankrijk en Engeland hem politiek verdacht maakte. In 1699 beval Lodewijk XIV zelfs zijn arrestatie, mocht hij ooit nog in Nieuw-Frankrijk verschijnen.

Ook in de Nederlanden kwam Hennepin in opspraak vanwege zijn militante katholieke optreden. Uiteindelijk trok hij verder naar Italië. Daarna verdween hij definitief uit beeld. Louis Hennepin overleed in 1704 in Rome.

Een blijvende erfenis

Voor historici blijft Louis Hennepin een ambivalente figuur: een begaafd chroniqueur en pionier, maar ook een man die de werkelijkheid soms naar zijn hand zette. Zijn overdreven claims wierpen een schaduw over zijn werk, maar ze doen niets af aan het feit dat hij als een van de eersten het noordelijke Mississippigebied beschreef en daarmee een blijvende stempel drukte op de geschiedenis van Noord-Amerika.

In zijn geboorteland België mag Hennepin dan al grotendeels vergeten zijn, in Minnesota is hij dat allerminst. Niet alleen Hennepin County maar ook parken, straten, standbeelden en instellingen dragen zijn naam. Ze vormen een blijvende herinnering aan de Vlaamse minderbroeder die — met pen, kano en een flinke dosis verbeelding — een plaats verwierf in de vroege geschiedenis van Noord-Amerika.