Voor het eerst is in Nederland een marmeren beeld van Michelangelo te zien

Voor het eerst is in Nederland een marmeren beeld van Michelangelo te zien. Het gaat om de zogeheten Apollo-David, die de komende maanden het topstuk vormt van de tentoonstelling De mannen van Michelangelo in het Teylers Museum in Haarlem.

Het marmeren beeld is afkomstig uit het Museo Nazionale del Bargello in Florence en wordt maar zelden uitgeleend. Conservator Terry van Druten is uitermate verguld dat het beeld tijdelijk in haar museum is te bewonderen:

In dit beeld komen al Michelangelo’s grootste kwaliteiten samen.

Het werk, circa 150 centimeter hoog en rond 1530 vervaardigd, bleef onvoltooid nadat Michelangelo Florence verliet om elders opdrachten te vervullen. Het beeld werd oorspronkelijk gemaakt in opdracht van Baccio Valori, op dat moment gouverneur van Florence namens de Medici-paus Clemens VII, en toont de jonge god Apollo die een pijl uit zijn koker haalt. Lange tijd dachten kunsthistorici echter dat het de Bijbelse held David moest voorstellen, waardoor het de naam Apollo-David kreeg.

Mannenlichamen

De tentoonstelling belicht Michelangelo’s levenslange fascinatie voor het mannelijk lichaam. Centraal staan ruim twintig tekeningen van de kunstenaar uit de collectie van Teylers Museum. De tekeningen worden aangevuld met bruiklenen van internationale musea zoals het British Museum, het Louvre, de Uffizi en het Metropolitan Museum in New York.

Conservator Terry van Druten noemt de komst van het beeld een mijlpaal: “Dankzij de Apollo-David kunnen we laten zien hoe in Michelangelo’s beeldhouwkunst alles samenkomt – techniek, anatomische kennis en zijn persoonlijke visie op schoonheid.” Volgens Van Druten laat de tentoonstelling zien hoe Michelangelo het lichaam niet alleen als studieobject benaderde, maar ook als drager van religieuze en menselijke idealen.

De mannen van Michelangelo zijn iconisch. Iedereen kent zijn David of het plafond van de Sixtijnse Kapel met de schepping van Adam in het midden. Zijn gespierde, levendige figuren maakten diepe indruk op tijdgenoten en drukten een stempel op de kunstgeschiedenis. Michelangelo keek goed naar het werk van kunstenaars voor hem. Zo bestudeerde hij bijvoorbeeld beelden uit de klassieke oudheid. Als een van de allereerste kunstenaars ontleedde hij ook overleden mensen om de lichaamsbouw goed te begrijpen. Teylers Museum:

Het zijn bouwstenen in Michelangelo’s zoektocht naar het ideale lichaam. Elke spier zit op de juiste plek, maar met een perfectie die de natuur overstijgt. Michelangelo’s mannen zijn meer dan levensecht.

Kracht en trots

Met zijn gigantische naakte David vestigde Michelangelo zijn naam als de grootste beeldhouwer van zijn tijd. Het imposante werk symboliseerde de kracht en trots van Florence. Na voltooiing kreeg de kunstenaar van het stadsbestuur opdracht voor een grote muurschildering van de Slag bij Cascina, waarin de fascinatie voor het gespierde, bewegende mannenlichaam verder werd uitgewerkt.

Hierna kreeg de kunstenaar van de paus de eervolle opdracht om het plafond te beschilderen van de Sixtijnse Kapel in Rome. Ook hier speelt een mannenlichaam een grote rol: dat van de schepping van Adam. Maar ook tussen veel andere bijbelscenes schilderde Michelangelo naakte mannen.

Jonge mannen

Teylers Museum staat in tentoonstelling stil bij de vraag of Michelangelo’s fascinatie voor het mannelijke lichaam verder ging dan artistieke belangstelling alleen. In zijn brieven en gedichten toont Michelangelo grote genegenheid voor jonge mannen in zijn omgeving en volgens het museum lijkt het erop dat hij ook seksuele gevoelens voor hen had.

Bij de expositie verschijnt een boek met essays van internationale Michelangelo-specialisten zoals Martin Gayford en Paul Joannides.