Hoe ontstond Limburg? Drie visies op de geboorte van een provincie

Hoe Limburg uit Limburg ontstond

Limburg is op Flevoland na de jongste provincie van Nederland. Limburg bestaat pas vanaf 1815. In dat jaar werd ze gesticht door koning Willem I. Dat dit feit binnen de Limburgse geschiedschrijving niet heel populair is, tonen de twee dominante ontstaansgeschiedenissen van Limburg. De ene identificeert Frankrijk als moederland, de andere meent dat Limburg uit, jawel, Limburg ontstaan is, maar allebei zien ze Willem I als bijfiguur.

Drie ontstaansgeschiedenissen van Limburg

Er bestaan eigenlijk drie ontstaansgeschiedenissen van Limburg. De eerste is vanuit Nederlands perspectief de meest logische: Limburg is ontstaan als provincie van het (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden. Dit Koninkrijk, met op de troon Willem I, ontstond in 1814. De provincie zelf ontstond in 1815: een jaar later dus dan het Koninkrijk en de andere provincies.

Als we het specifiek over Nederlands-Limburg hebben, dan kunnen we ook als ontstaansjaar 1839 nemen. In dat jaar werd België namelijk onafhankelijk en kregen de Belgen het westelijk deel van Limburg mee.

Cultureel nationalisme

Dat Limburgers, net als veel Friezen, fier zijn op hun provincie, is buiten Limburg misschien minder bekend. Die fierheid is soms zo sterk dat een deel zich cultureel en geschiedkundig geen onderdeel van Nederland voelt. We noemen dit ook wel cultureel nationalisme. In Limburg zien we deze instelling terug in de twee andere ontstaansgeschiedenissen van de provincie.

De eerste heeft zijn oorsprong in het Handboek voor de geschiedenis van Limburg (2000), dat geschreven werd voor het onderwijs. In dit handboek lezen we terug dat Limburg zijn ontstaan vindt in het Revolutionaire Frankrijk. In de tijd dat de Franse revolutionairen de scepter zwaaiden in de Lage Landen (circa 1794-1813) deelden ze ook de veroverde gebieden opnieuw in.

Limburg gaat terug tot Revolutionair Frankrijk

De Fransen veegden de landkaart van het gebied waar onder andere Limburg nu ligt schoon en begonnen tekenden er nieuwe departementen op. Een van die departementen, Nedermaas genoemd, viel na de Franse capitulatie toe aan koning Willem I. Dit departement werd opgenomen in de nieuw gevormde provincie Limburg.

De grenzen van Limburg uit 1815 zijn min of meer terug te herkennen in de grenzen van het departement Nedermaas. Volgens het Handboek vormt dit het bewijs dat de staatskundige oorsprong van Limburg eigenlijk Frans is en dus niet Nederlands. Daarbij moet echter wel aangetekend worden dat bijvoorbeeld Sittard en Noord-Limburg buiten dit oergebied liggen.

Limburg ontstond uit Limburg

De derde ontstaansgeschiedenis, die steeds meer aan populariteit wint, is dat Limburg uit Limburg is ontstaan. Dat zit zo: nadat Limburg verdeeld werd in een Belgisch en Nederlands gedeelte, kreeg het Nederlandse deel van Limburg een bijzondere status. Niet alleen bleef het deel uitmaken van het Koninkrijk der Nederlanden, een deel ervan werd ook lid van de Duitse Bond. Het gaat daarbij om heel Nederlands-Limburg, behalve Venlo en Maastricht. In het overlappende gedeelte gold zowel Nederlandse als Duitse wetgeving, die soms met elkaar in tegenspraak was.

In 1866 hield de Duitse Bond op te bestaan, waarna Nederland Limburg buiten de opvolger van die Bond hield. Nederlands Limburg werd hierdoor in 1867 exclusief Nederlands grondgebied. Daarom wordt ook wel gezegd dat Nederlands-Limburg (Duits / Nederlands) geboren werd in 1839, maar (Nederlands) herboren werd in 1867. De Limburg-uit-Limburg-ontstaansgeschiedenis vinden we voor het eerst terug op de website 150jaarLimburg.nl uit 2017. De provincie Limburg maakte er vervolgens een filmpje over:

Zowel de genoemde themawebsite als de Canon van Limburg stellen dat veel historici ervan uitgaan dat Limburg uit Limburg is voortgekomen. Maar wie de wetenschappelijke literatuur hierop naslaat, vindt er niets over terug. Veel onderzoekers menen juist dat Limburg of uit Nederland voortkomt of uit Frankrijk. Wat we hier eigenlijk zien, is mythevorming rond het ontstaan van Limburg, wat geen vreemd verschijnsel is in (cultureel) nationalistische ontstaansgeschiedenissen.