Gerookte doden: oudste mummies ter wereld gevonden in Zuidoost-Azië

Lang voordat in Egypte en Zuid-Amerika doden werden gemummificeerd, blijken jagers-verzamelaars in Zuidoost-Azië ook al dergelijke praktijken te hebben toegepast. De techniek was echter wel wat anders. Wetenschappers vonden bewijs dat overledenen hier boven een vuur werden gerookt en gedroogd zodat ze lang bewaard konden worden.

Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar tientallen prehistorische begrafenissen in Vietnam, Zuid-China en andere delen van de regio. De oudst onderzochte resten zijn ruim 11.000 jaar oud en tonen aan dat deze unieke manier van mummificatie zeker 5000 jaar ouder is dan de tot nu toe oudst bekende voorbeelden uit Chili.

De vondsten, die beschreven zijn in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), geven een beeld van de wijze waarop tijdens het late Pleistoceen en vroege Holoceen omgegaan werd met de dood.

Voordat de doden werden begraven, zouden de lichamen eerst op een stellage boven een vuur zijn geplaatst, waar ze vervolgens langdurig werden blootgesteld aan rook en hitte. De lichamen droogden zo langzaam uit. Deze praktijk zou minstens tienduizend jaar in gebruik zijn geweest.

Gehurkt

Opvallend is dat de lichamen vaak in een gehurkte houding zijn aangetroffen, met samengevouwen armen en opgetrokken benen. Archeologen vermoeden dat dit te maken heeft met het binden van het lichaam voorafgaand aan het roken. In sommige gevallen kwamen schedels los te liggen of vertoonden botten snijsporen, wat mogelijk wijst op rituele nabehandeling of magische praktijken.

Met behulp van röntgenonderzoek en zogeheten infraroodspectroscopie kon worden vastgesteld dat geen sprake was van crematie. De lichamen werden namelijk niet aan dusdanig hoge temperaturen blootgesteld, maar juist langzaam en gecontroleerd verhit. Daarbij zagen onderzoekers veranderingen in de mineralenstructuur van het botweefsel die duiden op langdurige verhitting bij relatief gematigde temperaturen, zoals die optreden bij een rookproces.

Spirituele betekenis

Volgens de onderzoekers wijst alles erop dat er sprake was van een culturele traditie met een spirituele betekenis. De gerookte lichamen zouden mensen hebben geholpen zich verbonden te blijven voelen met de overleden voorouders, waardoor deze als het ware deel bleven uitmaken van de gemeenschap.

De techniek van het drogen van overledenen bestaat vandaag de dag nog bij sommige stammen in Nieuw-Guinea. Tijdens religieuze ceremonies en feesten worden de zorgvuldig bewaarde resten hier tevoorschijn gehaald zodat men het spirituele contact met de voorouders levend houdt.