De Oorlog van Red Cloud: een unieke inheemse triomf voor de ‘Napoleon van de Grasvlaktes’

Op 21 december 1866 liggen niet ver buiten Fort Phil Kearny (Wyoming) de halfbevroren en verminkte lijken van 79 Amerikaanse soldaten en twee burgers. Uit een van de naakte lichamen steken 105 pijlen.

Het is een van de pijnlijkste nederlagen van het Amerikaanse leger in de indianenoorlogen tijdens de grote trek naar het Westen in de negentiende eeuw. Een tik op de neus die alleen overtroffen wordt door de rampzalige Slag bij Little Bighorn, tien jaar later in 1876. Het grote verschil is dat in 1866 niet alleen de slag wordt gewonnen, maar ook de oorlog. Het zal de enige en laatste keer zijn dat het opgraven van de strijdbijl door de inheemse naties leidt tot een gunstig vredesverdrag op eigen voorwaarden. Ook al is het maar tijdelijk. De grote overwinnaar is Mahpiya Luta, Red Cloud (Rode Wolk), die het inheemse verzet ontvlamt met de woorden:

Zolang ik leef, zal ik vechten voor de laatste jachtgronden van mijn volk!

De Bozeman Trail

Begin jaren 1860 is de veertiger Red Cloud een gerespecteerde Oglala-aanvoerder. De Oglala zijn een van de zeven Lakota-volken, die op hun beurt met de Nakota en Dakota de Sioux-natie vormen. Samen met Lakota en andere bondgenoten (de Cheyenne en Arapaho) is Red Cloud op dat moment meer bezig met het veroveren van jachtgronden op hun vijanden, de Crow, dan met de opmars van blanke kolonisten. Die migranten zijn zuidelijker, via de Oregon Trail vooral op doorreis naar het beloofde land: Californië. Ze worden als een magneet aangetrokken door goudvondsten en vruchtbare grond en zijn minder gecharmeerd van de Great Plains, de grote grasvlaktes, vol met vijandige ‘indianen’ en enorme bizonkuddes.

Dat verandert als in 1862 en 1863 goud wordt gevonden in Montana en zakenman John Bozeman een verkorte route naar de goudvelden uitstippelt, dwars door het nog ongerepte Lakota-territorium van de Powder River. Een gebied dat ruwweg ligt tussen de Bighorn Mountains en de Black Hills, in het noorden van Wyoming.

Al snel trekken duizenden migranten over de Bozeman Trail, die grotendeels een verbreding is van een oeroude noord-zuid route van de inheemse volken. Binnen enkele jaren raakt het leef- en jachtgebied van de Lakota hierdoor ernstig aangetast. Veel wild, maar vooral de bizonkuddes worden massaal afgeschoten, alleen voor de huid of zelfs ‘voor de sport’. Niet alleen de Lakota maar ook sommige pioniers zien het met lede ogen aan:

De mannen doden ze in grote aantallen. Ik vind het jammer om zo’n vernietiging te zien. Ze laten elke dag tonnen goed vlees achter om ’s nachts door wolven te worden verslonden.

In de winter van 1865-1866 staan de Oglala op de rand van een hongersnood – en oorlog.

3.000 krijgers

Naast de Bozeman Trail zet ook de bloedige aanval op een Cheyenne-kamp bij Sand Creek (Colorado) in 1864 veel kwaad bloed. Ruim honderd kinderen en vrouwen worden afgeslacht, waarna groepen Cheyenne, Arapaho en Lakota zich verenigen tot een strijdmacht van 3.000 krijgers en de migrantenroutes beginnen aan te vallen. Red Cloud en een opkomende jonge krijger, Crazy Horse, nemen deel aan een grootschalige aanval op de Platte Bridge (juli 1865). De brug vormt een strategische splitsing van de belangrijkste route naar het westen, de Oregon Trail en de naar het noorden afbuigende Bozeman Trail. Tijdens de aanval, waarbij ook een paar honderd meter telegraafverbinding wordt vernield, sneuvelen bijna dertig soldaten – maar blijven de brug en de routes intact.

Zoals vaker splitst het bondgenootschap zich na de strijd weer op en keren de krijgers terug naar hun eigen kampementen. In tegenstelling tot de soldaten zijn de krijgers geboren vechters, maar ook parttime strijders die daarnaast moeten jagen en hun tipi-kampen beschermen. Hierdoor is het lastig om een tactisch succes om te zetten in een strategisch succesvolle campagne. Wat helpt is dat het leger na het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog in april 1865 ongeveer wordt wegbezuinigd. Het mist de daadkracht, slagkracht en mankracht om effectief terug te slaan, maar heeft wel de taak om de migrantenroutes te beschermen.

Daarom valt in de lente van 1866 het besluit om langs de Bozeman Trail enkele nieuwe forten te bouwen en tegelijk met de indianen tot een akkoord te komen. Red Cloud en alle belangrijke Oglala-leiders komen bijeen in Fort Laramie, waar ze gepaaid worden met loze beloften: dat het omringende land van de Trail onaangetast zal blijven en er langs de route geen garnizoenen geplaatst zullen worden.

Hit and run-acties

Als midden in de onderhandelingen in juni een infanterie-eenheid aankomt van kolonel Henry Carrington, die de forten moet gaan bouwen en bemannen, knapt er iets bij Red Cloud. Hij bijt de VS-delegatie toe:

De Grote Vader [de president] stuurt ons geschenken en wil dat we hem de weg verkopen, maar de blanke hoofdman komt met soldaten om de weg te stelen voor de indianen ja of nee hebben gezegd. Ik zal niet meer met u praten. Ik en mijn volk zullen nu gaan, en we zullen u bestrijden!

Hierna loopt hij boos weg en begint zijn oorlog. De onderhandelingen worden vervolgd met hoofdmannen die zich toegeeflijker opstellen. Daarnaast beroept de regering zich op een eerder verdrag uit 1851, waarbij het gebied van de Trail en de te bouwen forten waren toegewezen aan de Crow – maar de realiteit negeert dat het inmiddels volledig in handen van de Lakota is.

Tijdens de zomermaanden volgt een guerrillaoorlog met succesvolle hit and run-acties tegen karavanen op de Bozeman Trail, waardoor het burgerverkeer op de route bijna volledig tot stilstand komt. De 700 manschappen van kolonel Carrington, aangevuld met 300 burgers, zijn met te weinig. Verder ontbreekt het de troepen aan cavalerie en ervaring met deze vorm van oorlogvoering om de snelle en bedreven Lakota-ruiters effectief te bestrijden.

Het lukt wel om de forten Kearny en C.F. Smith af te bouwen, maar het wordt ook steeds moeilijker om ze te bevoorraden en van hout te voorzien. Alleen al in de omgeving van Fort Phil Kearny vinden de volgende maanden vijftig aanvallen plaats, waarbij meer dan dertig soldaten en burgers worden gedood en honderden paarden, muilezels en runderen verloren gaan.

In de tegenaanval?

Ondanks de penibele situatie – Red Cloud heeft in het najaar inmiddels zeker 1.500 krijgers verzameld – vinden sommige meerderen en ondercommandanten van kolonel Carrington dat hij meer in de aanval moet gaan. Een van hen is de ervaren Burgeroorlog-veteraan kapitein William Fetterman, die op een gegeven moment gezegd zou hebben:

Geef me 80 man en ik rijd dwars door de hele Sioux-natie!

Begin december, na een bijna fatale tegenaanval waarbij een luitenant sneuvelt, is zijn toon al minder stoer: “Deze oorlog met de indianen is veranderd in een man-tegen-mangevecht dat uiterste voorzichtigheid vereist.” Toch blijft Fetterman ervan overtuigd dat hij het beter zal doen dan Carrington, die volgens hem “niet in staat was een gevecht te leiden.” De doorgewinterde verkenner Jim Bridger ziet het anders. Het echte probleem is volgens hem dat “die soldaten geen idee hebben hoe ze tegen indianen moeten vechten.”

Voordat de winter invalt en iedereen zich terugtrekt in winterkampen wil Red Cloud nog een slag slaan. Hij is gesterkt door eerdere successen en een gunstige voorspelling van een Winkte – iemand met spirituele gaven – die in een visioen ‘honderd soldaten in blauwe jassen in elke hand heeft’. Het plan is een groep soldaten tot een achtervolging uit te dagen om ze verderop in een hinderlaag te lokken. Een van de tien dappere ‘lokkers’ is Crazy Horse.

Fettermans Gevecht

Het is ijskoud als op 21 december 1866 de krijgers van Red Cloud in actie komen. Het eerste doelwit is de houtkaravaan die ’s ochtends Fort Kearny is uitgereden naar een bos verderop. Zoals vaker laat Carrington een eenheid uitrukken om de houtploeg te ontzetten. Het detachement van 80 man (waaronder 27 cavaleristen) onder bevel van kapitein Fetterman wordt al snel uitgedaagd door de groep ‘lokkers’, die de soldaten in het Engels toeschreeuwen: “Klootzakken, kom naar buiten, we willen vechten!”

Fetterman wijkt af van de route naar het bos en zet de achtervolging in over de heuvelkam Lodge Trail Ridge. Hoewel het ook zou kunnen dat hij een omtrekkende beweging wil maken, is het een fatale beslissing. Fetterman raakt achterop bij zijn cavalerie en beide eenheden lopen aan het einde van de heuvelkam in de val. Vanuit hun verborgen positie in het dal komen misschien wel duizend krijgers tevoorschijn en omsingelen de soldaten. Zowel de infanterie als de cavalerie worden volledig overrompeld en de soldaten sterven in een regen van pijlen of worden op de grond afgemaakt met knotsen en messen. In veertig minuten is het voorbij en zijn Fetterman en al zijn 80 manschappen dood.

In de vroege schemering van de kortste dag van het jaar worden de naakte, vreselijk verminkte en gescalpeerde lichamen geborgen. Volgens een getuige is “van sommigen de schedelkap verwijderd en de hersens eruit gehaald, van anderen waren de armen uit de kommen gehakt.” Het is niet alleen een gruwelijke wraak voor de afgeslachte vrouwen en kinderen bij Sand Creek – die op een soortgelijke manier waren verminkt. Ook vanwege het geloof dat de verminkingen bescherming bieden tegen de wraak van de geest van de gedode vijand in het hiernamaals. Slechts één soldaat, de hoornblazer, is niet verminkt en zelfs afgedekt met een bizonhuid. Misschien omdat hij zich in de ogen van de krijgers uitzonderlijk dapper heeft verweerd.

Inclusief Fetterman en zijn mannen heeft Carrington in nog geen zes maanden tijd bij Fort Kearny 96 soldaten – bijna een kwart van zijn manschappen – en 58 burgers verloren. De Lakota en hun bondgenoten enkele tientallen.

Optreden of vrede zoeken

De afstraffing komt hard aan in Washington. De verantwoordelijke hoogste generaal en oorlogsheld van de Burgeroorlog William Sherman pleit bij zijn opperbevelhebber en latere president Ulysses Grant (1869-1877) voor een keiharde aanpak: “We moeten meedogenloos tegen de Sioux optreden, tot uitroeiing van mannen, vrouwen en kinderen aan toe.” Zo extreem wordt het niet, al zou het beleid van de komende twintig jaar wel uitmonden in een vernietiging van de levenswijze van de prairie-indianen.

Een door het Congres ingestelde commissie komt in 1867 tot de conclusie dat de inheemse volken voor hun eigen bestaanszekerheid het beste in afgelegen en afgesloten ‘reservaten’ kunnen worden ondergebracht. Een andere, nieuwe commissie krijgt als opdracht een manier te vinden om de geldverslindende oorlog met Red Cloud vreedzaam te beëindigen.

Achteraf staat het dan al vast dat de nog ongeveer 200.000 ‘vrije’ inheemse volkeren van de Great Plains op termijn kansloos zijn tegen de migratiestroom die ze overspoelt: sinds 1840 hebben al meer dan twee miljoen kolonisten de trek naar het Westen gemaakt. De transcontinentale spoorweg in aanbouw zal dit proces alleen maar versnellen.

Snelvuurwapens

Maar zover is het nog niet in 1867. Die zomer hebben 25.000 leden van de verbonden stammen onder leiding van Red Cloud nog de overhand in het dunbevolkte gebied van de Powder River. Nog steeds staan er 1.500 krijgers klaar om af te rekenen met de gehate Bozeman Trail.

Wel zijn de garnizoenen van de forten langs de route na het Fetterman-debacle versterkt en hebben de soldaten nieuwe geweren gekregen. In plaats van eenschots voorladers beschikken ze nu over Springfield Model 1866 achterladers, waarmee acht tot tien schoten per minuut kunnen worden afgevuurd – drie keer meer dan het oude model. Het geeft de soldaten voor het eerst een voordeel tegenover de niet te onderschatten kracht en snelheid van de pijl en boog. Een wapen dat een man aan een boom kon spietsen en waarmee geoefende krijgers vijf tot tien pijlen zo snel achter elkaar konden afschieten, dat voordat de eerste de grond raakte de laatste al in de lucht was.

Toch is het dankzij dit nieuwe snelvuurwapen dat het leger begin augustus twee grote aanvallen in de buurt van Fort Smith en Fort Kearny weet af te slaan.

De gevechten van 1867: Hooiweide en Wagenbakken

Zeker ook nu de forten versterkt zijn, richten de krijgers zich net als het jaar ervoor op andere kwetsbare doelwitten. Op 1 augustus vallen ruim 500 krijgers een voorpost van Fort Smith aan, waar hooi wordt gesneden en verzameld voor het vee. De ongeveer 30 soldaten en burgers trekken zich terug achter een houten omheining en verrassen de ruiters volkomen met hun vuurkracht. Nadat enkele pogingen opnieuw zijn afgeslagen steken de indianen het hooi in brand. Uiteindelijk geven ze het op als vanuit het fort versterkingen met twee kanonnen worden gestuurd. Twee soldaten zijn gesneuveld en tien à twintig krijgers.

De volgende dag is er 150 kilometer zuidelijker een soortgelijke confrontatie bij Fort Kearny. Red Cloud valt daar met honderden krijgers een verzamelpunt voor houthakkers aan. Ook hier slaagt een klein detachement van slechts 28 militairen erin om vanuit een kring van ‘wagenbakken’ (de laadbak van een huifkar) de aanvallen af te slaan. Een soldaat legt achteraf uit hoe de nieuwe geweren de aanvalstactiek van de krijgers in de war schopt:

Toen we begonnen met schieten reed een groot aantal indianen tot binnen de 150 meter en wachtte, gezeten op hun paarden, tot we onze pompstokken zouden pakken om te herladen. Ze dachten dat we onze oude voorladers nog hadden.

Het herladen van de nieuwe geweren gaat nu zo snel dat het voor de krijgers – die zelf over weinig vuurwapens en nog minder kogels beschikken – onmogelijk wordt om een verdediging vanuit een beschermde positie te overlopen zonder zware verliezen. Omdat de kleine inheemse volken zich dat niet kunnen veroorloven, blijven de verliezen beperkt: zes tot zestig (volgens het leger) krijgers zijn gedood en zes soldaten.

Hoewel de “praatgrage geweren”, zoals Red Cloud ze later omschrijft, het leger weerbaarder maken, zijn ze niet doorslaggevend voor het verloop van de oorlog. Door de continue dreiging en voortdurende speldenprikken van Red Clouds guerrilla wordt het een uitputtingsslag die het leger niet kan winnen. Na de uitputtende Burgeroorlog krijgt het leger niet de manschappen en middelen om zowel de Bozeman Trail als de Union Pacific Railroad afdoende te kunnen beschermen.

De aanhoudende strijd en hoog oplopende kosten dwingen de Amerikaanse regering uiteindelijk tot onderhandelingen. Bovendien is deze grote oost-west spoorlijn in 1868 bijna voltooid, waardoor de noodzaak van de Trail afneemt. De goudvelden in Montana kunnen dan ook via andere, veiliger routes bereikt worden. De commandant van Fort Smith, kolonel Bradley deelt de vredeskoers vanuit de overheid: “Omwille van de economie, zo niet omwille van de menselijkheid, zou het beter zijn om ons terug te trekken, al gaat dat ten koste van onze trots”, zo schrijft hij in september 1867 aan zijn verloofde.

Het Verdrag van Fort Laramie, 1868

In 1868 tekenen de Vredescommissie en de Lakota een verdrag dat tegemoet komt aan alle eisen van Red Cloud. Volgens het Verdrag van Fort Laramie worden de Bozeman Trail en de forten ontruimd. Het gebied van de Powder River krijgt de status van exclusief jachtgebied voor de Lakota, Cheyenne en Arapaho, waar geen blanke kolonist zich mag vestigen. Daarnaast komt er het Grote Sioux Reservaat, dat delen van het huidige South Dakota, North Dakota en Nebraska omvat – in totaal een gebied groter dan het huidige Duitsland. De regering hoopt via het verdrag de bewoners van het reservaat ‘aan te moedigen’ de levenswijze van de witte Amerikanen over te nemen, door het aanbieden van onderwijs, geld en voedselrantsoenen.

Ook op dit punt is Red Cloud onverzettelijk: hij laat de onderhandelaars weten dat zijn volk geen plannen heeft om landbouwers te worden. Het in brand steken van de verlaten forten Kearny, Smith en Reno markeert het einde van de oorlog en de overwinning van Red Cloud, de enige inheemse leider die de landhonger van de VS tijdelijk weet te stoppen.

Napoleon van de Grasvlaktes

Tijdelijk, want nog geen tien jaar later zal de vrede alweer verstoord worden door een nieuwe goudkoorts. Een verkennende expeditie onder leiding van George Custer in de Black Hills, veroorzaakt vanaf 1874 een goldrush naar dit Sioux-gebied. De veiligheid van de stroom goudzoekers geeft de overheid een excuus om het leger te sturen. Vanwege deze grove schending van het Laramie-verdrag komt een deel van de Lakota en Cheyenne in opstand. Onder leiding van Sitting Bull en Crazy Horse behalen ze nog eenmaal een grote overwinning als ze in 1876 dezelfde Custer en 276 man van zijn 7de Cavalerie bij de Little Bighorn-rivier in de pan hakken.

Het verschil met tien jaar eerder is dat de krijgers meer en betere vuurwapens hebben, maar uiteindelijk een veel groter en sterker leger moeten bestrijden. Bovendien is een aanzienlijk deel van de Lakota oorlogsmoe en houdt zich afzijdig, waaronder Red Cloud. De oude leider heeft sinds 1868 de strijdbijl begraven en probeert nog wel via onderhandelingen met de overheid om de toekomst van zijn mensen veilig te stellen, maar moet uiteindelijk teleurgesteld concluderen:

Ze hebben ons veel beloften gedaan, meer dan ik me kan herinneren. Maar ze hebben er maar één gehouden: ze beloofden ons land af te nemen… en ze namen het.

Red Cloud, de ‘Napoleon van de Grasvlaktes’ zoals sommige historici hem later kronen, overlijdt in 1909, op 87-jarige leeftijd in het Pine Ridge-reservaat. Hoewel hij minder bekend is gebleven dan andere grote inheemse leiders als Sitting Bull, Geronimo of Crazy Horse is hij wel de enige die de VS in een oorlog op de knieën dwong.

Het tragische van deze overwinning is dat het niets veranderde aan het idee van het Manifest Destiny, het geloof in een goddelijk voorbestemde missie van de VS om het hele continent in bezit te nemen. Integendeel, het zette definitief een beleid in gang dat erop gericht was alle inheemse volkeren te onderwerpen door ze in reservaten onder te brengen, waar ze gedwongen worden zich aan te passen.

Bronnen