Een vorstelijke snijder: Arnoldus Fey

Wie zijn echt beroemde geneesheren? Dr. Nicolaes Tulp (1593-1674) natuurlijk, maar die kennen we tegenwoordig toch vooral door het schilderij De Anatomische Les van Rembrandt waarop hij centraal staat. En Chris Barnard (1922-2001), de mediagenieke Zuid-Afrikaanse chirurg die wereldfaam verwierf nadat hij in het Groote Schuur Ziekenhuis in Kaapstad de eerste geslaagde harttransplantatie tot een goed einde had gebracht.

Maar laten we toch ook Arnoldus Fey uit het Brabantse Oirschot niet vergeten. Arnoldus wie? Jazeker, Arnoldus Fey (1633-1679). Hij was vermaard in heel Europa. En dat terwijl hij maar van eenvoudige boeren-komaf was en onbekend is waar hij zijn medische kennis heeft opgedaan.

Een aardig trekje van Fey was dat hij zijn boerenafkomst nooit heeft verloochend. En of de patiënt hooggeplaatst was of een eenvoudige Brabander, er was bijna niemand ‘die niet somstijds eens qualick bejegent werd’, zo vermeldt het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (deel I, 1911). De dokter kafferde mensen uit als hij dat nodig vond en deed dat zonder onderscheid des persoons.

Wonderolie?

Mensen die genezing zochten, maakte dat niet uit, want Fey genoot in Oirschot en omgeving de reputatie een ware wonderdokter te zijn. Gezegd werd dat hij onder meer gebruik maakte van olie uit het lichaam van Margaretha van Valckenisse, een overleden non die in een klooster in Oirschot had gewoond.

De Staten-Generaal vonden de olie-geschiedenis belangrijk genoeg om er een veertien man sterke onderzoekscommissie op los te laten. In die commissie zaten onder anderen drie artsen en drie chirurgen, allen katholiek. Conclusie van de commissie: met het stoffelijk overschot van de non en met de daaruit druppelende olie is geknoeid.

Anna van Oostenrijk

Het vermocht Feys reputatie niet aan te tasten. Integendeel, verhalen over vooral zijn chirurgische bekwaamheid drongen door tot in de allerhoogste kringen. Niemand minder dan Lodewijk XIV, de Franse Zonnekoning, riep de Brabantse boerenzoon te hulp. De vorst had zich per brief tot de Staten-Generaal gewend en gevraagd of ze Fey naar zijn hof wilden zenden. De moeder van de Franse koning, Anna van Oostenrijk, leed namelijk aan borstkanker en zou zeker sterven als geen zeer deskundige hulp werd geboden.

Fey gaf gehoor aan de noodkreet en opereerde Anna van Oostenrijk op 9 januari 1665. De ingreep bleek een volledig succes. Om zijn grote dankbaarheid tot uitdrukking te brengen schreef de Zonnekoning niet alleen een hartelijke brief aan de Staten-Generaal, maar gaf hij Fey ook een gouden ketting. Bovendien verhief hij de Brabander tot ridder van Saint Michel. De patiënte zelf liet zich evenmin onbetuigd. Ze schonk Fey een prachtig bewerkt ivoren Christus-beeld.

Hier te lande waren het trouwens ook niet de minsten die op Fey een beroep deden. Zo schakelde de machtige raadspensionaris Johan de Witt de Brabantse medicus in om zijn drie kinderen te behandelen.

De episode aan het Franse hof smaakte kennelijk naar meer. Toen de Grote Keurvorst van Brandenburg, Frederik Willem I, in 1672 op Fey een beroep deed, voldeed hij aan de uitnodiging zich in Brandenburg te vestigen. In het verre Brandenburg-Pruisen werd hij zelfs in de adelstand verheven: hij werd heer van Kranenburg. Kranenburg is een plaatsje vlak over de grens bij Nijmegen.

Heimwee

Anderen zouden het waarschijnlijk allemaal geweldig hebben gevonden, maar Fey dacht er genuanceerder over. Ondanks alles miste hij in Brandenburg de oude vertrouwde Brabantse vennen. In 1677 begon hij daarom onderhandelingen met de Staten-Generaal om de helft aan te schaffen van de heerlijkheid Oirschot en Hilvarenbeek, die te koop stond. De Staten-Generaal gingen akkoord. Voorwaarde was wel dat Fey zich daadwerkelijk in Oirschot zou vestigen, zodat de plaatselijke bevolking zijn voordeel kon doen met zijn medische kennis.

Zover is het nooit gekomen. Feys plotselinge dood op 16 april 1679 doorkruiste het mooie plan dat al in kannen en kruiken was. Zijn laatste rustplaats vond hij niet in zijn beminde Brabant, maar in de kerk van zijn heerlijkheid Kranenburg.