Bloembollenbolleboos: Jacob Heinrich Krelage

Bij de naam Krelage denken de oudste generaties Nederlanders al snel aan Antoon Krelage senior en junior. In de vorige eeuw dirigeerden zij sociaaldemocratisch koor De Stem des Volks met op het repertoire onder meer ‘Morgenrood’, ‘Op naar het licht’ en ‘De Internationale’. Maar hier gaat het om een heel andere Krelage, een die grote faam verwierf voor zijn bijdrage aan de bloembollencultuur.

Jacob Heinrich Krelage (1824-1901) kreeg een plekje in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (deel II, 1912) omdat hij landelijk en internationaal naam maakte als drijvende kracht achter de bloembollencultuur in het Haarlem van zijn dagen. Zijn vader, Ernst Heinrich, was in 1804 als achttienjarige uit Duitsland naar Nederland gekomen. Het lijkt dan ook wat vreemd dat zoon Jacob Heinrich in 1824 in het Duitse Frankfurt am Main werd geboren. Wellicht was dat ook de bedoeling niet, maar het gebeurde toen zijn ouders tijdelijk in Frankfurt verbleven.

Vader Ernst Heinrich stichtte begin negentiende eeuw in Haarlem de handelsfirma E.H. Krelage. Zoon Jacob Heinrich was vanaf het begin in beeld als opvolger in de zaak. Niet voor niets stortte hij zich, toen hij in Frankfurt ging studeren, in hoofdzaak op natuur- en plantkunde (en daarnaast op enkele talen).

Bloemhof

Na terugkeer in Nederland ging zoonlief bij pa in de zaak werken. Pas in 1850, vijf jaar voor zijn vader overleed, werd Jacob Heinrich medefirmant. Tot dan toe moest hij gewoon zijn werk doen. Als twinttigjarige begon hij daarmee, in 1844. Nu was het ook weer niet zo dat de zoon van de baas met zijn handen in de bollengrond moest wroeten. Jacob Heinrich ging vooral op reis, op handelsreis. Het voerde hem naar Engeland, België, Frankrijk en Duitsland.

De naam van het Haarlemse handelshuis groeide intussen gestaag tot enorme proporties. Zelfs buitenlandse vorsten kwamen naar Haarlem om daar, aan de Kleine Houtweg, de Bloemhof van de Krelages te bewonderen. In later jaren werd Jacob Heinrich wel eens aangeduid als le roi du pays des tulipes, de koning van het tulpenland.

Jacob Heinrich was zowel praktisch als theoretisch vrijwel dag en nacht met de bloembollencultuur in de weer. Zo leverde hij bijdragen aan diverse Nederlandse bladen op dat gebied, terwijl zijn pennenvruchten ook werden gepubliceerd in buitenlandse vaktijdschriften als Gardener’s Chronicle en Blumenzeitung.

Veredeling

In praktische zin was het Krelage vooral te doen om de veredeling van tulpen en hyacinten. Met dat doel voor ogen richtte hij bijvoorbeeld een zogenoemde wintertuin in. Ook liet hij ‘pronkbedden’ maken. Zijn bloemententoonstellingen in de Haarlemmerhout werden vermaard.

Organisatorisch stond Krelage al evenzeer zijn mannetje. Dat in 1872 de Nederlandsche Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde werd opgericht, was voor een belangrijk deel aan hem te danken. Voorts was hij de drijvende kracht achter de Vereeniging voor Bloembollencultuur. Dat hij ook nog tijd vond om van 1872 tot 1887 lid te zijn van de Haarlemse gemeenteraad mag haast een wonder heten.

Als centrum van bloembollencultuur heeft Haarlem al lang geleden afgedaan. Eerst nam de Bollenstreek die functie over, later verschoof het zwaartepunt naar de Kop van Noord-Holland en regio’s elders in het land. Alleen de naam Krelage, die blijft voor altijd aan Haarlem verbonden.