Grote tentoonstelling over Artus Quellinus, de meester van levend marmer

In het Koninklijk Paleis op de Dam is momenteel een grote overzichtstentoonstelling te zien over het werk van Artus Quellinus (1609-1668), een van de belangrijkste beeldhouwers van de zeventiende eeuw. De tentoonstelling is mede samengesteld ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van de stad Amsterdam.

Artus Quellinus was afkomstig uit Antwerpen, maar maakte in Amsterdam naam als ‘beeldhouwer van het stadhuis’. Gedurende vijftien jaar werkte hij met een groot team vanuit een atelier aan de Keizersgracht aan de beeldhouwwerkdecoratie van het nieuwe stadhuis aan de Dam, het huidige Koninklijk Paleis.

De kunstenaar voorzag het gebouw van honderden sculpturen, waaronder het beroemde beeld van Atlas op de westgevel, figuren van goden en godinnen, dier- en plantmotieven, en het opvallende beeldhouwwerk in de Vierschaar, de plek waar in het voormalige stadhuis in het verleden de doodvonnissen werden uitgesproken. Naast levensgrote vrouwenfiguren die Schuld en Berouw verbeelden, tonen drie marmeren verhalen tegen de achterwand de belangrijkste eigenschappen van goede rechtspraak. Dit werk wordt soms omschreven als de ‘Nachtwacht’ van de Nederlandse beeldhouwkunst.

Al in zijn eigen tijd genoot de beeldhouwer veel aanzien. Zo omschreef de beroemde dichter Joost van den Vondel hem als ‘het licht der beelthouwerye onzer eeuwe’ en vergeleek hem met Phidias, de beroemdste beeldhouwer uit de Griekse oudheid.

Noord-Europese Bernini

Tegenwoordig wordt Quellinus beschouwd als een sleutelfiguur in de ontwikkeling van de barokke beeldhouwkunst in de Noordelijke Nederlanden. De samenstellers van de tentoonstelling omschrijven zijn stijl als een samensmelting van het “warme realisme van de Rubensbarok uit zijn geboortestad en de rust en harmonie van de antieken en van de eigentijdse Italiaanse kunst die hij in Rome had leren kennen”.

Zonder overdrijving kan hij worden getypeerd als de Noord-Europese tegenhanger van ltaliaanse tijdgenoten als Gianlorenzo Bernini.

De tentoonstelling toont ruim honderd kunstwerken van Quellinus, waaronder intieme sculpturen in ivoor, hout en terracotta en monumentale beelden in marmer. Veel stukken zijn afkomstig uit internationale musea, kerken en particuliere verzamelingen. Zo zijn onder meer het beeld van Sint Petrus uit de Antwerpse Sint-Andrieskerk en de fontein met Pallas Athene uit Museum Kurhaus Kleve tijdelijk naar Amsterdam gebracht. Ook beelden van Amsterdamse burgemeesters die oorspronkelijk voor het stadhuis zijn gemaakt, keren voor de duur van de tentoonstelling terug naar de Burgerzaal.

Het Rijksmuseum, dat een grote collectie voorstudies, terracotta modellen en tekeningen van Quellinus beheert, leverde ruim zestig objecten voor de tentoonstelling.

Boek

Bij de tentoonstelling is een rijk geïllustreerde publicatie verschenen: Artus Quellinus. Beeldhouwer van Amsterdam, geschreven door conservator beeldhouwkunst Bieke van der Mark van het Rijksmuseum. De tentoonstelling loopt nog tot en met 27 oktober 2025.