Week van de koloniale geschiedenis
Dark
Light

Dolly, het eerste gekloonde schaap

3 minuten leestijd
Dolly, het eerste gekloonde schaap
Dolly, het eerste gekloonde schaap (CC BY-SA 2.0 - Toni Barros - wiki)

Op 5 juli 1996 kwam het allereerste gekloonde schaap ter wereld. De geboorte van het schaap, dat de naam Dolly kreeg, werd in februari van het jaar daarop wereldkundig gemaakt door onderzoekers van het Roslin Institute in Schotland. Toen verscheen ook een wetenschappelijk artikel in het blad Nature. Het schaap was in een klap wereldnieuws.

De geboorte van Dolly, tevens de eerste kloon van een volwassen zoogdier, maakte de tongen flink los. Terwijl men lange tijd had aangenomen dat volwassen zoogdieren niet konden worden gekloond, was nu aangetoond dat dit wel degelijk kon. Lang niet iedereen was echter blij met het nieuws. Zo waren er bijvoorbeeld mensen die zich vroegen af of de wetenschappelijke doorbraak ervoor zou zorgen dat ook volwassen mensen binnenkort zouden worden gekloond. En zou dat dan wel ethisch verantwoord zijn?

Wat is klonen?

Klonen is een proces waarbij door menselijk handelen genetisch identieke kopieën van een organisme worden gemaakt. Hiervoor wordt een lichaamscel uit een te klonen dier gehaald. Uit deze lichaamscel van het donordier wordt vervolgens de kern gehaald waarin het DNA zich bevindt. Verder is een eicel benodigd van een vrouwelijk dier van dezelfde soort. Uit deze cel verwijderd men de kern met DNA. De kern van het dier dat gekloond moet worden, plaatst men hierna in de lege eicel van het vrouwelijke dier. De eicel wordt daarna via een stroompje tot delen aangezet. Als alles goed gaat ontstaat zo uiteindelijk een embryo met dezelfde genetische eigenschappen als die van het donordier. De embryo wordt na ongeveer een week in de baarmoeder van een draagmoeder geplaatst.

Het is de bedoeling dat enige tijd later een genetisch identiek dier wordt geboren: het kloondier.

Nationaal Museum van Schotland. De opgezette Dolly is tegenwoordig een museumobject.
Nationaal Museum van Schotland. De opgezette Dolly is tegenwoordig een museumobject. (CC BY-SA 2.0 – wiki)

Dat de theorie van het klonen vaak weerbarstiger is dan de praktijk, bleek ook in het geval van Dolly. Onderzoekers van het Schotse Roslin Institute deden 277 kloonpogingen, met negenentwintig embryo’s als resultaat. Die embryo’s werden allemaal in een ooi (vrouwtjesschaap) geplaatst, maar slechts drie ervan groeiden uit tot lammetjes. En slechts één lammetje overleefde de geboorte: Dolly. De wetenschappers vernoemden het kloondier naar country-zangeres Dolly Parton, naar eigen zeggen omdat ze ‘geen indrukwekkender paar melkklieren’ konden bedenken dan die van Amerikaanse artieste.

Het beroemde laboratoriumschaap ontstond uit genetisch materiaal uit de melkkliercel van een al overleden schaap. Feitelijk had het dier dus drie moeders. Eén leverde haar eicel, een ander het dna en de derde fungeerde als draagmoeder. Slechts een van deze dieren was echter ook genetisch aan haar verwant. De techniek waarmee waarmee Dolly werd “gecreëerd” kwam later bekend te staan als de somatische celkerntransfer.

Lang leefde Dolly niet. Na zes jaren liet een dierenarts haar inslapen omdat ze leed aan een longontsteking en bovendien veel last had van artrose. Onderzoekers vreesden enige tijd dat gekloonde dieren sneller zouden verouderen dan normaal en meer gezondheidsproblemen zouden ontwikkelen, maar inmiddels zijn er veel voorbeelden bekend van gekloonde dieren die relatief gezond oud worden. Wel zijn er veel pogingen nodig om een embryo te maken en gaat het vrij vaak mis bij de zwangerschap of vlak na de geboorte. Dieren die het redden, blijven echter relatief gezond, zo bleek uit onderzoek in 2016.

Huisdieren klonen

In China is het mogelijk je huisdier te laten klonen
In China is het mogelijk je huisdier te laten klonen (CC0 – Pixabay – Nicholas_Demetriades)
Hoewel het klonen van zoogdieren in verschillende landen is verboden, is het tegenwoordig geen wereldnieuws meer als er een volwassen zoogdier wordt gekloond. In China is zelfs sprake van een opkomende markt. Daar zijn verschillende commerciële bedrijven actief die huisdieren klonen. Wie een genetische kopie van zijn of haar huisdier op de wereld wil laten zetten, moet wel diep in de buidel tasten. Voor het klonen van een hond wordt omgerekend bijna 50.000 euro gevraagd. Een kat klonen is met 35.000 euro iets goedkoper.

In China slaagden onderzoekers er in 2018 verder in om in een laboratorium twee genetisch identieke java-aapjes ter wereld te laten komen. De aapjes, genaamd Zhong Zhong en Hua Hua, zijn een exact kopie van een volwassen aapje waarvan lichaamscellen werden afgenomen.

Uitgestorven dieren

Enkele jaren geleden lukte het Amerikaanse wetenschappers om met behulp van kloontechnologie een zwartvoetbunzing ter wereld te brengen. Bijzonder, aangezien dat dier al dertig jaar was uitgestorven. Het dier, Elizabeth Ann genoemd, is de kloon van een in het wild gevangen zwartvoetbunzing waarvan de cellen in 1988 werden ingevroren en bewaard. Een tamme fret fungeerde als draagmoeder.

Het klonen van mensen

Het klonen van mensen ligt nog altijd zeer gevoelig. Hoewel het technisch inmiddels in principe mogelijk lijkt om genetische kopieën van mensen te maken, gebeurt dit vanwege ethische bezwaren (nog) niet. Alleen al het kweken van menselijke embryocellen stamcelonderzoek ligt zeer gevoelig en is in veel landen, waaronder Nederland, niet toegestaan. De Embryowet van 2002 zegt daarover:

“Het is verboden handelingen met geslachtscellen of embryo’s te verrichten met het oogmerk van de geboorte van genetisch identieke menselijke individuen.”

Bronnen

-https://www.britannica.com/topic/Dolly-cloned-sheep
-https://www.nemokennislink.nl/publicaties/dolly-is-dood/
-https://edepot.wur.nl/357119
-https://www.eoswetenschap.eu/natuurwetenschappen/kloonschaap-dolly-twintig-jaar-geleden-geboren
-https://www.volkskrant.nl/wetenschap/wanneer-kunnen-we-mensen-klonen-zoals-in-orphan-black~b4ea77d2/
-https://nos.nl/artikel/2458635-chinese-copycats-klonen-van-huisdieren-neemt-hoge-vlucht-in-china
-https://www.nationalgeographic.nl/dieren/2021/02/eerste-kloon-van-amerikaanse-bedreigde-diersoort-een-zwartvoetbunzing
-https://www.nporadio1.nl/nieuws/wetenschap-techniek/127c0a13-45e3-4e94-8ec4-108f8240edde/klonen-lijken-toch-gezond-oud-te-kunnen-worden

Historiek is een onafhankelijk online geschiedenismagazine voor een breed publiek. We willen geschiedenis en actualiteit met elkaar verbinden en geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken. Meer informatie

Lezers maken Historiek mede mogelijk. Ons steunen kan op verschillende manieren. Lees hier meer.