Sloopkogel maakte van Den Haag meer een ‘saaie stad achter de duinen’

In het boek ‘Niet voor de eeuwigheid gebouwd, gesloopte iconen in Den Haag’ beschrijven vijfentwintig auteurs vijfenveertig verdwenen bouwwerken die doelbewust gesloopt zijn (niet vanwege brand of oorlog). Daaronder zijn een aantal landmarks zoals Seinpost, de Houtrusthallen, de Zwarte Madonna en de Hoge Raad met zijn markante vijf standbeelden.

De foto’s van de toenmalige gebouwen zijn aangevuld met foto’s van de gebouwen die er voor in de plaats kwamen. Daarbij valt op dat er sprake is van ‘zwaar vormverlies’, dat de nieuwe gebouwen vaak uitblinken in anonieme vormeloosheid. In sommige gevallen hebben eerdere gebouwen niet langer dan enkele decennia op die plaats gestaan, zoals de Zwarte Madonna en het kleurige dans- en muziektheater van Koolhaas, dat plaats moest maken voor het klassiek aandoende, theatrale Amare.

Zelfs het stadhuis aan het Burgemeester de Monchyplein, waar ik me ooit nog vergaapte aan wondertjes van de techniek, paternoster liften met hun bakjes, waarin je moest maken dat je op tijd instapte, werd amper een halve eeuw oud. De ‘schoenendoos’, een moderne raadszaal op de Dagelijkse Groenmarkt tegenover etablissement ‘t Goude Hooft, hield het ook nog geen kwart eeuw vol, maar daarvoor in de plaats kwam wel een opvallend origineel en kleurig gebouw met de naam ‘De Snoeptrommel’. Eveneens verdween verderop het gebouw van De Haagsche Courant met de koepel van een planetarium, waar een lichtkrant op bevestigd was.

In de inleiding van het boek wordt gesteld:

Terwijl in Amsterdam eigenlijk maar één oude wijk geheel verdween, de Nieuwmarktbuurt, gingen in Den Haag zo ongeveer de hele oude badplaats Scheveningen, alsook het oude Spuikwartier, Kortenbos en grote delen van de Schilderswijk tegen de grond. Ook het monumentale Scala theater, dat zich ooit achter De Bijenkorf bevond en waar Josephine Baker, Louis Davids, Snip en Snap en Toon Hermans op de planken stonden, heeft plaats moeten maken, en wel voor een rommelig, desolaat parkeerterrein, hartje stad, nu de lelijkste plek in het centrum.

Het ADO stadion moest wijken en een andere sport-icoon dat gesloopt is, zijn de Houtrusthallen met halfrond paviljoen en markant rank torentje, op de grens van de duinen en op enkele honderden meters afstand van mijn geboortehuis. Om er te komen stak je de trambaan van lijn 11 over, waar we centen en spijkers op de rails legden om ze te pletten. Iedere keer weer spannend: Stel dat de tram zou ontsporen…. En vanaf onze schuilplaats keken we toe om daarna de geplette voorwerpen, niet meteen, want nog heet, op te pakken.

Als jongetje ging ik, met mijn hockeyschaatsen aan de veters aan elkaar vastgebonden om mijn nek naar de Houtrusthallen en soms op woensdagavond met mijn vader en broertjes naar wedstrijden van HIJS HOKIJ, met mannen in oversized pakken en helmen op, die flitsend, hoekig over het ijs schaatsten en elkaar, klem rijdend, tegen de boarding probeerden plat te drukken. In hetzelfde gebouw traden beroemdheden op als Louis Armstrong, the Rolling Stones, de paus was er en de Pasar Malam en politieke manifestaties vonden er plaats.

Maar het stadion werd met de grond gelijk gemaakt. Waar aanvankelijk nog braakliggende, iets verdiept gelegen stukken grond voor ons huis lagen — tijdens de Tweede Wereldoorlog onderdeel van een tankwal — verrezen later kantoorgebouwen, die inmiddels deels ook alweer zijn afgebroken.

Het is een treurig makende lijst: de modernistische Thaborschool aan de Pluvierstraat moest het ontgelden, evenals Bioscoop Metropole, krakersbolwerk De Blauw Aanslag, dat moest plaatsmaken voor het doodsaaie appartementencomplex ‘City Prince’. Het markante kindertehuis Groenestein met jongens- en meisjesvleugel en daartussen in een kerkgevel aan de Loosduinseweg verdween. Ook woonhuizen moesten het ontgelden, zoals drie huisjes met klokgevels aan het Westeinde en een prachtige drievoudige Jugendstil villa op een hoek van de Van Oldebarneveltlaan, waarvoor in 1982 twee beige kantoordozen in de plaats kwamen.

De ‘hoogbouwrots’, die het centrum nu geworden is, waarbij het Binnenhof, met zijn miljarden kostende renovatieproject, tot Madurodam proporties is teruggebracht, kent amper architectonische ‘highlights’. Het Den Haag uit Harry Jekkers’ liedje van begin jaren tachtig is verbrokkeld geraakt, er niet mooier en eerder ‘Een saaie stad achter de duinen’ op geworden. Dat is de conclusie na lezing van dit boek, waarin de veranderingen op een mooie manier samengebracht zijn.