Een bijzonder schilderij dat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gemaakt in Kamp Vught is onlangs gerestaureerd. Het gaat om een stilleven van kunstenaar Johan Hendrik van Zweden (1896-1975), die tijdens de oorlog gevangen zat in het concentratiekamp.
Het kunstwerk toont een bescheiden rantsoen: brood, worst, boter, uien, appels en walnoten. Op het eerste gezicht alledaags, maar in de context van het kamp symbolisch voor het schrale bestaan van de gevangenen.
In de oorlog was Van Zweden actief binnen het het kunstenaarsverzet, maar hij werd gearresteerd en kwam zo terecht in Kamp Vught. Eerder was hij actief binnen het bekende Groningse collectief De Ploeg. In het kamp wist de kunstenaar zich een bijzondere positie te verwerven: hij kreeg toestemming om een eigen atelier in te richten en maakte op verzoek portretten van SS’ers en bewakers. In ruil kreeg hij schildersbenodigdheden. Het stilleven ontstond in die omstandigheden. Kamp Vught:
Hij kreeg ook levensmiddelen om te schilderen, zoals die op het stilleven. Daar vlogen hij en zijn hongerige medegevangenen als wolven op aan. Natuurlijk was hij helemaal niet van plan om een schilderij te maken, en herhaalde hij de truc om vaker wat brood te krijgen.
Van Zweden werkte enkele maanden in de zogenaamde tekenkamer van het Philips-Kommando van Kamp Vught. In 1944 moest hij met tweehonderdvijftig niet-Joodse mannen van dit commando op transport naar concentratiekamp Dachau, waar hij een Aussenkommando (buitencommando) overleefde. Na de oorlog werd hij docent aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam, de voorloper van de Gerrit Rietveld Academie. Hij overleed in 1975 in Arnhem.
Restauratie
Het schilderij is in 2019 door het Vughts Museum in bruikleen gegeven aan Nationaal Monument Kamp Vught. Door de slechte staat van het doek werd besloten tot restauratie. De restauratie is uitgevoerd door Jantine den Brok en mogelijk gemaakt door Stichting de Voormalige Katholieke Spaarbank en Nationaal Monument Kamp Vught.
Het gerestaureerde werk is tijdelijk te zien in DePetrus, de voormalige kerk aan de Heuvel in Vught. Later keert het terug in de vaste tentoonstelling van Nationaal Monument Kamp Vught. Van Zweden liet ook enkele getekende portretten van medegevangenen na, evenals een zelfportret uit 1943, die in bezit zijn van het Vughts Museum.
‘Philips-meisje’ in Auschwitz
Kamp Vught: 32.000 verhalen en 7 seizoenen
Mijn wieg stond in het voormalige Kamp Vught
Nieuw boek over daderschap in het terreursysteem van Kamp Vught
