Wandelen en fietsen door de geschiedenis van Vlaanderen

Geschiedenis krijgt maar al te vaak een stoffig imago aangemeten, alsof het enkel thuishoort in archieven en musea. Ten onrechte. Dat bewijst reisjournalist en historicus Gunter Hauspie. In Wandelen en fietsen door de geschiedenis van Vlaanderen koppelt hij twee passies aan elkaar: liefde voor het verleden en de vrijheid van fiets en stapschoenen. Het resultaat is een lijvige, rijk geïllustreerde reisgids die uitnodigt om de boeken te sluiten en de buitenlucht in te trekken, op zoek naar de plekken waar de geschiedenis van Vlaanderen werd geschreven.

Hauspie, die meer dan een dozijn reisgidsen over België op zijn naam heeft staan, weet hoe hij lezers moet meenemen op een ontdekkingstocht. In dit boek neemt hij zowel wandelaar als fietser bij de hand voor een tocht door historisch Vlaanderen. Je wandelt in de voetsporen van gallo-Romeinen, Karolingers en renaissance schilders. Fietst langs slagvelden en door oude graafschappen en ontdekt hoe en waar het verhaal van Vlaanderen vorm kreeg. Bekende monumenten krijgen een nieuwe dimensie, minder bekende plekken worden herontdekt. Dat is de kracht van dit boek: het maakt geschiedenis tastbaar.

Twintig routes, vier tijdperken

De twintig routes zijn mooi verdeeld over fiets- en wandeltochten en gerangschikt volgens een chronologische logica in vier grote tijdsperiodes. Het begin beslaat het gallo-romeinse tijdperk tot aan de Slag der Gulden Sporen in 1302, het jaar dat Vlaanderen zijn nationale feestdag bezorgde. De bloeiperiode focust op de veertiende tot de zeventiende eeuw, met de kunststeden Antwerpen, Brugge, Gent en Mechelen als blikvangers. De stagnatie behandelt de woelige periode tussen 1605 en 1789, van de scheiding der Nederlanden over de katholieke contrareformatie tot de Brabantse Omwenteling. Ten slotte brengt Vlaanderen in België ons van de onafhankelijkheid in 1830 tot het vastleggen van de taalgrens in 1963.

Ieder hoofdstuk opent met een heldere historische inleiding. Bij de routes zelf horen kaderteksten vol achtergrondinformatie, anekdotes en verrassende weetjes. Zo leer je dat de naam Vlaanderen is afgeleid van het Germaanse woord flaumaz, wat modder, vloed en stroming betekent. Of dat de Belgische driekleur zijn oorsprong vindt in de opstandelingenvlag tijdens de Brabantse Omwenteling. En wist je dat Diest een band heeft met de Nassau-dynastie, waardoor de Nederlandse koning Willem-Alexander zich ook heer van Diest mag noemen? Het zijn kleine geschiedkundige parels die de leesbaarheid ten goede komen.

Buiten de grenzen

Een van de sterke troeven is dat Hauspie zich niet beperkt tot het hedendaagse Vlaanderen. Hij trekt ook naar Zeeuws-Vlaanderen, met een fietstocht rond Hulst — de meest Vlaamse stad van Nederland en het toneel van het laatste grote beleg tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Nog boeiender is de verkenning van Frans-Vlaanderen, langs dorpen met oeroude Vlaamse namen als Hondschoote en Steenvoorde. Plaatsen die vandaag vredig en stil lijken, maar eeuwenlang het strijdtoneel vormden van bloedige veldslagen. Kassel, hoog op een heuvel, herbergt alleen al de herinneringen aan drie grote gevechten. In de buurt ligt Rubrouck, geboortedorp van Willem van Rubrouck, die in de dertiende eeuw de stoute schoenen aantrok en afreisde naar het hof van Dzjengis Khan.

Verrassende invalshoeken

De routes vertonen een opvallende thematische rijkdom. In Scherpenheuvel ontdek je hoe de godsdienstoorlogen mede aan de basis lagen van de beroemde basiliek, gebouwd door Albrecht en Isabella na de val van Oostende. Het werd meteen het pronkstuk van de contrareformatie en trekt nog steeds zo’n 800.000 pelgrims per jaar. Tegelijk beland je, fietsend door de streek, ook in het decor van De Witte, de roman van volksschrijver Ernest Claes, met vlakbij de abdij van Averbode en het historische Diest.

Ook de Kempen krijgen een originele invalshoek. Rond Turnhout wandel je in het spoor van de Brabantse revolutionairen, ontdek je de landloperskolonie van Wortel en dwaal je door het absurde grenslabyrint van Baarle-Hertog en Baarle-Nassau, waar België en Nederland als puzzelstukken door elkaar lopen.

Langs de Schelde, Dender en Rupel ontvouwt zich een ander verhaal: rivieren die eeuwenlang fungeerden als grenzen tussen Vlaanderen en Brabant, nu omzoomd door jaagpaden en dijkwegen die ideaal zijn voor fietsers en wandelaars. Verrassend is ook de wandeling in het Brabantse Landen met de historische site van Sinte-Gitter waar de wieg van de Karolingers stond.

Bijzonder is de fietstocht door de Borinage rond La Louvière. Een uitstap naar Wallonië waarbij sociale geschiedenis centraal staat. In de negentiende eeuw trokken duizenden Vlamingen naar de Waalse mijnstreek op zoek naar werk. Hauspie volgt hun sporen langs arbeiderswijken, scheepsliften en terrils die vandaag opnieuw natuurgebied zijn geworden. In het ecomuseum van de mijnsite Bois-du-Luc staat zelfs nog de roestige locomotief van de Tram des Flamands, waarmee Vlaamse arbeiders naar de mijnen werden gebracht — een ontroerende herinnering aan een bijna vergeten migratiegeschiedenis.

Kijk- en leesboek voor thuis

Als gids voor onderweg is het lijvige boek wat zwaar om mee te nemen in de fietstas of rugzak. Maar dat is eigenlijk de enige kanttekening. Naast praktische routegids, is het evenzeer een kijk- en leesboek waarmee je thuis al op reis vertrekt. De geschiedkundige omkadering is vlot en helder geschreven waarbij zowel grote historische gebeurtenissen als kleurrijke anekdotes aan bod komen. De kaarten zijn overzichtelijk, de routebeschrijvingen helder en de fotografie nodigt voortdurend uit om eropuit te trekken.

Wandelen en fietsen door de geschiedenis van Vlaanderen is uiteindelijk veel meer dan een verzameling wandel- en fietsroutes. Het is een uitnodiging om de geschiedenisboeken te ruilen voor de buitenlucht en Vlaanderen met andere ogen te bekijken. Om te ontdekken welke historische verhalen er schuilen in de landschappen, kerken, dijken, veldwegen en marktpleinen. Gunter Hauspie slaagt er met verve in om het verleden van Vlaanderen opnieuw tot leven te wekken. Hij bewijst dat geschiedenis niet opgesloten zit in boeken of musea, maar overal om ons heen leeft. Zijn boek doet je alvast zin krijgen de wandelschoenen aan te trekken of de fiets van stal te halen om het verleden van Vlaanderen te verkennen.