De Iraanse Revolutionaire Garde, het machtige privéleger van de Opperste Leider

Iran heeft naast een regulier leger ook de zogenoemde Iraanse Revolutionaire Garde (IRG). Deze speciale garde werd in 1979 opgericht door ayatollah Ruhollah Khomeini die aan de macht kwam nadat de pro-westerse sjah Mohammed Reza Pahlavi was afgezet.

Na het vertrek van deze sjah werd de Islamitische Republiek Iran uitgeroepen. Ayatollah Khomeini, eerder verbannen vanwege zijn verzet tegen de sjah, werd de geestelijk leider van Iran. Hij stelde een nieuwe regering samen waarin Mehdi Bazargan premier was. Khomeini vertrouwde niet volledig op het reguliere leger (Artesh), dat eerder de sjah had gesteund, en besloot in april 1979 daarom een eigen leger op te bouwen: de Iraanse Revolutionaire Garde. Een leger dat volledig loyaal aan hem was en bijvoorbeeld ingezet zou kunnen worden bij eventuele contrarevoluties. De garde moet de ideologische principes van de revolutie beschermen en wordt ook weleens omschreven als het privéleger van de Opperste Leider.

De organisatie staat in Iran ook bekend als de Pasdaran, een samentrekking van Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmi, wat letterlijk ‘Garde van de Islamitische Revolutie’ betekent.

Militaire macht

Aanvankelijk was de IRG meer een paramilitaire organisatie dan een echt gestructureerde krijgsmacht, maar in de loop der tijd veranderde dit. Met name tijdens de Irak-Iranoorlog (1980-1988) groeide de Garde uit tot een volwaardige militaire macht, met eigen commandostructuren en wapenarsenalen. De organisatie hielp het reguliere leger de troepen van Saddam Hoessein terug te dringen en professionaliseerde in deze jaren snel, wat onder meer bleek uit de oprichting van de zogenoemde Quds-brigade, die verantwoordelijk werd voor buitenlandse operaties en het ondersteunen van bevriende groeperingen in de regio.

Het netwerk dat zo ontstond werd door Iran bestempeld als een ‘as van verzet’ tegen Israël en westerse invloed in de regio. De garde speelt vandaag de dag een centrale rol bij alle strategische militaire projecten van Iran, waaronder het nucleaire programma en de ontwikkeling van ballistische raketten en drones.

Geschat wordt dat de Iraanse Revolutionaire Garde beschikt over circa 190.000 manschappen, waarbij vrijwilligers van de Basij-militie (zie hieronder) niet zijn meegerekend. Leden van de garde spelen in het dagelijks leven in Iran een belangrijke rol. Veel gardisten bekleden hoge politieke functies of vervullen prominente rollen binnen het Iraanse bedrijfsleven. Onder het presidentschap van Mahmoud Ahmadinejad (2005-2013) nam de invloed van de garde aanzienlijk toe. De president, zelf een voormalig IRG-lid, benoemde een groot aantal oud-gardisten op hoge posten binnen de regering en bij staatsbedrijven.

Economische invloed

Naast de duidelijke militaire en politieke rol verwierf de IRG in de loop der jaren zo ook veel economische macht. Via gelieerde ondernemingen en holdings is de organisatie actief in uiteenlopende sectoren, waaronder de bouw, infrastructuur, olie- en gasindustrie, mijnbouw, telecom en financiële dienstverlening. Een belangrijke economische tak van de organisatie is Khatam al-Anbiya (‘Zegel van de Profeet’), een instelling die betrokken is bij grote infrastructurele projecten zoals de aanleg van dammen, snelwegen, pijpleidingen, metro’s en energie-installaties. Via dochterondernemingen en gelieerde bedrijven zou de garde verder aanzienlijke delen van de olie- en gasindustrie en andere economische sectoren controleren. Volgens sommige schattingen zou de garde tot ongeveer een derde van de Iraanse economie controleren.

Leiding

De garde valt tegenwoordig onder het gezag van de zogenoemde Opperste Leider van Iran, grootayatollah Ali Khamenei, die in 1989 de overleden ayatollah Khomeini opvolgde. Khamenei was eerder, van 1981 tot 1989, president van Iran. De hoogste militaire leider van de Revolutionaire Garde is sinds 13 juni 2025 Mohammad Pakpour. Hij werd benoemd nadat zijn voorganger, Hossein Salami, kort daarvoor omkwam bij Israëlische luchtaanvallen op Iran.

Afdelingen

De Iraanse Revolutionaire Garde heeft verschillende afdelingen, waaronder:

Terroristische organisatie

Verschillende landen hebben de Iraanse Revolutionaire Garde (of delen daarvan) aangemerkt als terroristische organisatie. De Amerikaanse president George Bush pleitte er in 2007 al voor de garde op lijst van terroristische organisaties te plaatsen. Bush beschuldigde de garde ervan zich te mengen in de oorlog in Irak door sjiitische milities van wapens te voorzien, waaronder bermbommen waarmee Amerikaanse militairen werden gedood. Dat jaar bestempelden de Amerikanen de Quds-brigade al als terroristisch. In 2019 werd vervolgens de gehele garde door de Amerikanen aangemerkt als een zogeheten Foreign Terrorist Organization. De organisatie werd door de Verenigde Staten toen verantwoordelijk gehouden voor de dood van 608 Amerikaanse militairen in Irak tussen 2003 en 2011.

Canada merkte de garde in 2024 volledig aan als een terroristische organisatie. In de EU is men zover nog niet gegaan. Verschillende lidstaten hebben hier wel voor gepleit, maar de EU meent dat er eerst een concrete juridische veroordeling van de organisatie moet zijn, voordat de garde daadwerkelijk op de terreurlijst kan worden geplaatst.

Omvang Iraanse strijdkrachten (schattingen)

Regulier leger (Artesh)
Landmacht	350.000 (inclusief dienstplichtigen)
Marine	18.000
Luchtmacht	37.000
Luchtverdediging	15.000
Revolutionaire Garde
Grondtroepen	150.000
Marine	20.000+
Lucht- en ruimtevaartmacht	15.000
Basij-militie (paramilitair)	600.000 bij mobilisatie

Bron: International Institute for Strategic Studie

Bronnen