Met Jan Brokken zwerven door de kunstgeschiedenis

In het zojuist verschenen boek De weemoed van de reiziger volgt Jan Brokken de levens van componisten, musici, schilders, architecten en schrijvers, mede via de reizen die ze al dan niet noodgedwongen aflegden. Hijzelf bezoekt plekken waar zij zijn geweest.

Maar een van de aardigste van deze veertien verhalen in deze bundel gaat niet over bekende, erudiete creatievelingen, maar over een reis die de auteur als jongere zelf aflegde naar Tsjecho-Slowakije, in een Mini. Brokken blikt later op die reis terug vanuit het gerenommeerde grand café Slavia aan de Moldau in Praag (Het toeval wil, dat daar aan het tafeltje naast mij Vaclav Havel zat, toen ik eveneens in de voetsporen van een kunstenaar, ‘de tedere barbaar’, Bohumil Hrabal, reisde voor een artikel over hem).

Brokken verhaalt over zijn jeugdavonturen met twee Tsjechische jongeren die het toen nog hermetisch afgesloten land, verborgen op een imperiaal op de kleine wagen, wilden proberen te ontvluchten naar het vrije westen. Een heerlijk aandoenlijk, nostalgisch tijdsbeeld komt daarin boven. Het tweede indrukwekkende verhaal is opnieuw een jeugdherinnering, gesitueerd rond het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht, ontworpen door Gerrit Rietveld en zijn partner. Het geeft een leuk inkijkje, en je ervaart de transparantie van dit modernistische ontwerp zonder het te zien. Brokken kon dit verhaal schrijven doordat een vriend van hem na Rietvelds dood op kamers woonde in deze originele ‘doorzonwoning’, een landmark in onze architectuur geschiedenis.

De andere verhalen, over reeds gestorven kunstenaars, veelal uit een ver verleden, maar wel tot de groten behorend, beklijven minder. Picasso, Mozart, Stravinsky, Matisse, Bartok, Casals, Satie, Le Corbusier Goethe, Davidof, Yo-Yo Ma, Kafka, Chagall, Bonard, zij, en talloos veel anderen passeren de revue. Als je een liefhebber bent van klassieke kunstcultuur is dit smullen. Ben je dat niet, dan is het nogal veel wat er over je uitgestort wordt en verdwaal je nogal eens.

Zijpaadjes

De verhalen meanderen lichtelijk langs het verleden van grootmeesters van verschillende allure, op diverse plekken in Europa, met leuke weetjes, ditjes en datjes, uitweidingen en zijpaadjes die ingeslagen worden met anekdotes over weer andere kunstenaars. Maar ook schrijnende belevenissen vormen er een onderdeel van, vaak mooi invoelend geschreven. Allemaal onderhoudend om te lezen, maar na lezing beklijft het niet erg. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld een van Brokken’s eerdere boeken, dat tevens een eye opener voor velen zal zijn (geweest) De ontdekking van Holland over de kunstenaarskolonie die Volendam ooit was. Een document dat een gat vult in onze landelijke kunstgeschiedenis.

Het derde indrukwekkende verhaal in dit boek gaat over de ontmoeting met de Albanese schrijver Ismail Kadare, die vorig jaar overleed. Brokken was in Tirana om Kadare te interviewen, maar het werd meer een gezamenlijk, niet onprettig zwijgen. Bij het afscheid zei Kadare: ‘Zie ik u terug?’ en Brokken, daarop reagerend, sluit zijn boek af met de woorden: ‘Zo zou ik dus oud willen worden.’