De vlieger geldt als een van de oudste door mensen gemaakte vliegende objecten. Bekend is dat hij al bijna drieduizend jaar geleden populair was in China, waar vliegers werden gemaakt van materialen als zijde en bamboe. Van hieruit verspreidde het gebruik zich over grote delen van Azië en later ook naar andere regio’s. Kunsthal Rotterdam toont de komende maanden een groot aantal vliegers uit uiteenlopende culturen en perioden.
De getoonde exemplaren zijn afkomstig uit de collectie van de Britse verzamelaar Malcolm Goodman en geven gezamenlijk een beeld van de uiteenlopende functies van de vlieger in de loop der eeuwen, van ritueel voorwerp tot militair hulpmiddel.
Militair gebruik
Hoewel vliegers tegenwoordig vooral worden gebruikt voor recreatie en sport, vervulden ze in het verleden ook praktische functies. Al in de oudheid werden vliegers militair gebruikt. Volgens Chinese bronnen liet de bekende generaal Han Xin in de tweede eeuw voor Christus een vlieger op boven een belegerde stad om te meten hoe ver zijn soldaten moesten graven om onder de stadsmuur door te komen.
Luchtvaart
Vanaf de dertiende eeuw verspreidde het gebruik van vliegers zich via handelsroutes verder over Azië. Europese reizigers, onder wie Marco Polo, beschreven later hoe Chinese kooplieden vliegers gebruikten bij rituelen en voorspellingen. In de achttiende eeuw gebruikten wetenschappers vliegers verder om de atmosfeer te onderzoeken.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten neergestorte vliegtuigbemanningen soms vliegers als radioantenne, in de hoop zo een radiosignaal te kunnen verzenden of ontvangen.
Medicijn
De tentoonstelling in Rotterdam belicht uiteenlopende facetten van de vliegergeschiedenis. Zo worden er vliegers getoond die volgens traditie vroeger drie dagen boven het bed van een zieke werden gehangen. Daarna werd de lijn doorgesneden en steeg de vlieger op, in de hoop dat de ziekte met de wind zou verdwijnen.
Andere exemplaren maken geluid tijdens het vliegen. Met bamboefluiten en snaren produceren ze een zoemend of zingend geluid, waardoor de vlieger ook als een soort luchtinstrument fungeert. Ook zijn verschillende Japanse vechtvliegers te zien. Ze maken deel uit van een bredere traditie, vooral in Azië, maar ook in delen van Zuid-Amerika, waarbij deelnemers met kleine, wendbare vliegers proberen de lijn van een tegenstander door te snijden. Om dat mogelijk te maken worden de vliegerlijnen vaak behandeld met een laagje glaspoeder.
Een levenslange fascinatie
In 2003 kochten Goodman en zijn vrouw Jeanette een oude bed & breakfast in het Engelse Middleton-in-Teesdale met het plan er een vliegermuseum van te maken. Het huis werd kamer voor kamer gevuld met vliegers. Het museum kwam er uiteindelijk nooit. Vanwege brandgevaar bleek het niet mogelijk een vergunning te krijgen. Een fotoserie in de tentoonstelling geeft een inkijk in het bijzondere huis van het echtpaar.
De tentoonstelling, getiteld Mr. Goodman: The Kiteman, loopt van 21 maart tot en met 30 augustus 2026.
-https://www.britannica.com/topic/kite-aeronautics
-https://www.kite.org/about-kites/history-of-kites/
Bliksemafleider temde woede God
Oorlog als kinderspel: speelgoed en bordspellen in nazi-Duitsland
Rubiks kubus – De combinatiepuzzel van Ernő Rubik
Stukje voor stukje – Geschiedenis van de legpuzzel
