De Amerikaanse politiek activist Charlie Kirk werd recent slachtoffer van een moordaanslag. Op sommige kogels van de schutter die kort na de aanslag werden gevonden, bleken cryptische teksten te zijn gegraveerd. Eén ervan bevatte de beroemde regel: Bella ciao. Een verwijzing naar een Italiaans lied dat vooral bekend is als anti-fascistisch strijdlied. Een blik op de geschiedenis van dit bekende lied.
Bella ciao, letterlijk ‘Dag schoonheid’, wordt met name geassocieerd met het Italiaanse verzet tegen het fascisme tijdens de Tweede Wereldoorlog. In de bekendste versie treedt een partizaan naar voren die afscheid neemt van zijn geliefde en zich voorbereidt op de strijd. De theatrale coupletten van het lied draaien om afscheid, de bereidheid tot zelfopoffering en de hoop om na de dood voort te leven.
Als de partizaan sterft, wil hij hoog in de heuvels begraven worden. En op dat graf zal vervolgens een bloem groeien die de passant herinnert aan de zelfopoffering van de partizaan, die voor de vrijheid stierf.
Rijstwerkers
Hoewel dit vandaag de dag veruit de bekendste versie is van het lied, bestaat er ook een oudere variant. In de negentiende eeuw zongen vrouwen in Noord-Italië een lied met dezelfde titel terwijl ze onder zware omstandigheden rijst plukten. Deze zogenoemde mondina-versie (Italiaans voor rijstwerker) draait niet om een strijd tegen de fascisten, maar verhaalt over het zware werk dat de arme vrouwen op de rijstvelden moesten verrichten terwijl ze slecht behandeld werden door de landeigenaren.
Volgens sommige bronnen zou dit het bronlied zijn waar het anti-fascistische Bella ciao van is afgeleid. Andere onderzoekers denken dat het lied nog oudere wortels heeft en wijzen op gelijkenissen met traditionele volksliedjes uit andere delen van Europa. Soms wordt daarbij verwezen naar een opname uit 1919 van de klezmermuzikant Mishka Ziganoff (beluister hieronder). Hij speelde toen een melodie die sterk lijkt op de latere versie van Bella ciao, maar nog zonder bijbehorende tekst.
De opname van Mishka Ziganoff:
De partizanenvariant lijkt pas na de oorlog echte brede bekendheid te hebben gekregen. Of het lied überhaupt écht door verzetsstrijders is gezongen, is ook niet helemaal duidelijk. Sommige onderzoekers betwijfelen dit en stellen dat de partizanenbrigades liever andere strijdliederen zongen, zoals het bekende Fischia il Vento (De wind fluit).
Populariteit
Hoe dan ook: Bella ciao is vandaag de dag een van de bekendste anti-fascistische strijdliederen. In Italië wordt het jaarlijks gezongen op 25 april, de dag waarop het land de bevrijding van het fascisme herdenkt. En ook buiten Italië is het lied geregeld te horen. Zo werd het afgelopen eeuw onder meer gebruikt tijdens protesten in bijvoorbeeld Iran, Turkije, Polen en Oekraïne.
In de jaren zestig groeide de populariteit van het historische strijdlied nog verder, onder meer dankzij de studentenbewegingen. In 2018 werd Bella ciao opnieuw zeer populair bij een breed publiek, doordat het regelmatig te horen was in de veelbekeken Netflix-serie La Casa de Papel. Het lied belandde hierdoor zelfs in verschillende hitlijsten.
Bella ciao in La Casa de Papel:
In 2021 was het lied verder nog te horen in het Europees Parlement, toen linkse leden protesteerden tegen de komt van de Hongaarse premier Viktor Orban. Dit overigens tot ongenoegen van parlementsvoorzitter Roberta Metsola, die grapte: “Dit is niet het Eurovisiesongfestival!” In Israël werd in 2021 een variant gezongen tijdens demonstraties tegen premier Netanyahu, onder de titel Bibi Ciao. Nog recenter was het lied te horen in Duitsland, tijdens protesten tegen de rechts-nationalistische partij AfD (2025).
Traditionele uitvoering van het lied:
Tekst en vertaling van Bella ciao
| Italiaanse tekst: | Nederlandse vertaling |
|---|---|
| Una mattina mi sono alzato, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! Una mattina mi sono alzato, e ho trovato l’invasor. O partigiano, portami via, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! O partigiano, portami via, ché mi sento di morir. E se io muoio da partigiano, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E se io muoio da partigiano, tu mi devi seppellir. E seppellire lassù in montagna, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E seppellire lassù in montagna, sotto l’ombra di un bel fior. E le genti che passeranno, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E le genti che passeranno, mi diranno Che bel fior! E questo il fiore del partigiano, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao! E questo il fiore del partigiano, morto per la libertà! |
Op een ochtend werd ik wakker, Oh vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel, vaarwel! Op een ochtend werd ik wakker, En vond ik de vijand. Oh partizaan, neem mij mee, Oh vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel, vaarwel! Oh partizaan, neem mij mee, Want ik voel dat ik snel sterf En als ik sterf als partizaan Oh vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel, vaarwel! En als ik sterf als partizaan, Begraaf mij dan En begraaf mij hoog in de heuvels. Oh vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel, vaarwel! En begraaf mij hoog in de heuvels in de schaduw van een mooie bloem. In ’t voorbijgaan zeggen straks mensen Oh vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel, vaarwel! In ’t voorbijgaan zeggen straks mensen: voor wie bloeit die bloem daar nou? ’t Is de bloem van de partizaan Oh vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel schoonheid, vaarwel, vaarwel! ’t Is de bloem van de partizaan, die voor de vrijheid viel! |
Wat is fascisme? Ontstaan, betekenis en kenmerken
Fascisme als hogere vorm van democratie?
Was Hitler gelovig? Fascisme als politieke religie
Het volkslied van Italië: Fratelli d’Italia
Het volkslied van Georgië – Tavisoepleba
Het volkslied van Saoedi-Arabië: <em>Aash Al Maleek</em>
Nederlandse winnaars van het Songfestival op een rij