De Wallen: van havenwijk tot berucht uitgaansgebied

De Wallen in Amsterdam, benaming voor een oude havenwijk in Amsterdam die even beroemd als berucht is vanwege de raamprostitutie. Met de Wallen wordt meestal het gebied tussen de Warmoesstraat en de Zeedijk bedoeld.

Amsterdam staat van oudsher bekend om de wijdverspreide prostitutie. In 1680 al verscheen het populaire boek Het Amsterdamse Hoerdom. De Wallen bevinden zich in het oudste deel van Amsterdam, aan de burgwallen in het oude centrum. Tot de aanleg van het Noordzeekanaal en het Centraal Station in 1880 waren de Wallen een havengebied. Tussen de pakhuizen werden daarom voor de havenarbeiders ook ‘plekken voor vertier’ gebouwd. Nadat de haven was verdwenen, bleven de havenarbeiders naar de Wallen komen. Algemeen heerste de opvatting dat Amsterdam een groot vrouwenoverschot had, waardoor zeemannen van heinde en verre naar de Wallen kwamen.

Als er in de negentiende eeuw op steeds meer plaatsen een bordeelverbod kwam, trokken steeds meer prostituees naar Amsterdam. Begin twintigste eeuw werd Amsterdam door sommigen gezien als de ‘hoofdstad van de zonde’.

Terwijl fatsoen en beschaving steeds belangrijker werden in de samenleving, nam de nieuwsgierigheid naar de Wallen steeds meer toe. Vooral schrijvers en journalisten zagen die nieuwsgierigheid graag bevredigd. Met name de boeken van commissaris H. Voordewind, die voor en na de Tweede Wereldoorlog werkte in Bureau Warmoesstraat (aan de rand van de Wallen), werden erg populair. In de boeken werd vooral een gemoedelijke en volkse sfeer geschetst. Diezelfde sfeer werd beschreven in de politieromans van een rechercheur van hetzelfde bureau, Appie Baantjer. Zijn populaire boeken verschenen vanaf 1965.

Onderwereld

In de jaren vijftig en zestig werden de Wallen opgeschrikt door een aantal moorden op prostituees. Deze donkere kant deed de fascinatie naar deze ongewone wereld alleen maar toenemen. De criminaliteit in de oude havenwijk nam in de jaren zeventig nog meer toe, toen de onderwereld haar intrede deed. Met name drugsdealers hielden zich op in de hoerenbuurt, die internationaal bekend stond als het Red Light District. In de jaren rond 2010 lag de aandacht sterk op de aanpak van mensenhandel, mede omdat een groot deel van de sekswerkers toen uit het buitenland afkomstig was.

De politiek en De Wallen

Het liberale Nederlandse beleid ten aanzien van prostitutie vond zijn oorsprong in de Franse Tijd. Toen de Bataafse Republiek in 1806 door de Fransen werd ingelijfd, werden ook hun wetten hier van kracht. Sinds 1811 was ‘hoerery’ daardoor legaal, mits de prostituees waren geregistreerd en zich regelmatig lichamelijk lieten onderzoeken. Toen de Fransen weer vertrokken, werd het beleid door de jaren heen wat aangescherpt. Eind negentiende eeuw werd zelfs een bordeelverbod ingesteld en in 1911 werden de ‘zedelijkheidswetten’ ingevoerd, waardoor het tonen van pornografisch materiaal ook werd verboden.

In 2000 werd het bordeelverbod geschrapt, waardoor prostitutie officieel was gelegaliseerd. In de decennia na de legalisering van prostitutie bleef het Wallengebied beleidsmakers bezighouden, onder meer vanwege zorgen over criminaliteit en mensenhandel. In de jaren na 2010 voerde de gemeente verschillende maatregelen in om misstanden op de Wallen terug te dringen, waaronder strengere vergunningseisen.

Toeristische trekpleister

Jaarlijks bezoeken miljoenen toeristen het Wallengebied. De Wallen werden in 2008 opgenomen in de Canon van Amsterdam, als onderdeel van de stedelijke geschiedenis.