Wilhelmina Drucker, en haar strijd voor vrouwenkiesrecht

Wilhelmina Drucker was een van de eerste Nederlandse feministen en zette zich onder meer in voor het vrouwenkiesrecht. De latere vrouwenbeweging Dolle Mina is naar haar vernoemd.

Drucker werd in 1847 in Amsterdam geboren als dochter van een ongehuwde moeder en een steenrijke rentenierende bankier uit Duitsland, Louis Drucker. Aanvankelijk ging ze door het leven als Wilhelmina (Mina) Elisabeth Lensing en groeide ze met haar moeder en zus Louise in tamelijk armoedige omstandigheden op. Hoewel haar vader haar nooit erkende, besloot ze op een bepaald moment wel zijn naam te gaan dragen. Ook droeg vader in bescheiden mate bij aan de kosten voor haar levensonderhoud.

Toen Wilhelmina tweeëntwintig was, trouwde haar vader met een vrouw bij wie hij ook al vijf buitenechtelijke kinderen had verwekt. Deze kinderen werden door dit huwelijk zijn wettige kinderen, maar als dochters van een andere vrouw gold dit niet voor Wilhelmina en haar zus. Na het overlijden van haar vader in 1884 kon ze hierdoor geen aanspraak maken op diens miljoenenerfenis. Mina en haar zus ontvingen slechts een bescheiden legaat.

Drucker beschouwde dit als een grote onrechtvaardigheid en verzette zich er actief tegen. Onder pseudoniem publiceerde zij allerlei werken in socialistische bladen, om aandacht te vragen voor het onrecht dat haar oudste halfbroer Hendrik Lodewijk Drucker, de beheerder van vaders geld, haar in haar ogen had aangedaan. In 1888 eiste Drucker haar erfdeel op. Met succes: er kwam uiteindelijk een schikking die haar voor de rest van haar leven financieel onafhankelijk maakte. Het geld dat de jonge Drucker ontving gebruikte ze vervolgens als startkapitaal voor haar radicale feministische werk.

De ketenen afwerpen

Als feministe richtte Wilhelmina Drucker diverse vrouwentijdschriften en de Vrije Vrouwenvereeniging (VVV, 1889) op. Ze deed dit nadat ze in de Sociaal-Democratische Bond had ervaren dat de belangen van vrouwen binnen de socialistische beweging onderbelicht bleven. Met de VVV wilde ze een eigen organisatie opbouwen die zich volledig op vrouwenrechten richtte. Een bekende uitspraak van de feministe:

De vrouw zal niet vrij worden en is dat ook niet waard, als zij niet zichzelf bevrijdt, niet toont, de zelfbewuste te zijn, de fiere, die zelfstandig haar ketenen wil afwerpen.

Drucker begon zich vooral te richten op het vrouwenstemrecht en richtte samen met Aletta Jacobs de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK). Drucker verzette zich met name tegen het idee dat de vrouw slechts bedoeld was om kinderen te baren en te verzorgen. Ook maakte ze zich sterk voor de positie van ongehuwde moeders en pleitte ze voor een vrije verstrekking van voorbehoedsmiddelen. Andere zaken waar de feministe zich sterk voor maakte waren het beperken van de macht van de echtgenoot in het huwelijk en het afschaffen van het onderscheid tussen wettige en onwettige kinderen.

In 1898 sprak Drucker op diverse congressen tijdens de Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in Den Haag, waar zij onder meer debatteerde met Pieter Jelles Troelstra, destijds de voorman van de socialistische beweging in Nederland.

Dolle Mina

De feministe werd over het algemeen gezien als zeer radicaal. Een van haar bijnamen luidde dan ook ‘IJzeren Mina’. Door de vrouwenbeweging werd zij op handen gedragen. Bij haar begrafenis in 1925 waren alle vrouwenverenigingen vertegenwoordigd en in 1969 werd de vrouwenbeweging Dolle Mina naar haar bijnaam vernoemd. Ook vandaag de dag zijn er nog feministen die zich vernoemen naar de bekendste feministe uit de Nederlandse geschiedenis.

In Amsterdam-Zuid herinnert een monument aan het werk van Wilhelmina Drucker. Dit gedenkteken, gemaakt door beeldhouwer Gerrit van der Veen, toont een bronzen vrouwfiguur die symbool staat voor de vrouw als vrij mens. Op de sokkel eronder is een portretreliëf van Drucker te vinden met daaromheen de tekst: ‘Vrouwen houdt de fakkel brandende’.

Jubileumjaar

Op 5 december 2025 is het honderd jaar geleden dat de beroemde feministe overleed. Ter ere daarvan heeft de Wilhelmina Drucker Fundatie 2025 uitgeroepen tot Wilhelmina Drucker Jaar, met een reeks activiteiten, tentoonstellingen en herdenkingen.