Ze heeft zo’n snoezig poezelig gezichtje, Madeleine Gonzalez. Haar jeugdige verschijning in een praaljurk met een overweldigende haargroei over haar hele snoetje/lichaam, wekte sensatie in de zestiende eeuw. Net als haar vader, haar zusjes en broer van wie ook portretten werden geschilderd, kampte ze met een genetische aandoening. Hoe legt de fascinatie voor schoonheid en ‘anders-zijn’ een tijdsbeeld bloot?
Hypertrichosis universalis congenita is een zeldzame genetische aandoening waarbij een menselijk lichaam deels of volledig behaard is. In het verleden werd het ook wel eens weerwolf syndroom genoemd.
Maddalena Gonzalez (soms Italiaanse, soms Franse voornaam en haar familienaam wordt soms ook met een eindletter ‘S’ geschreven) werd rond 1575 geboren als oudste van drie dochters, allen behaard. De ‘ziekte’ werd overgedragen door hun vader Pedro Gonzalez (of Gonsalvus). Ook Maddalena’s dochtertje Caterina – uit haar (gearrangeerd?) huwelijk met de hondentemmer van de Hertog van Parma – vertoonde dezelfde lichaamsbeharing.
Een geschenk
Vader Pedro verliet op tienjarige leeftijd (rond 1547) zijn geboorteplek Tenerife als… ‘geschenk’ voor de troonsbestijging van de Franse koning Henri II. Het was – in die tijd – prestigieus voor rijkelui en vorsten om ‘andere menselijke wezens’ te… bezitten: dwergen, donkerkleurige mensen… Maar als ‘koningsbezit’ genoot Petrus Gonsalvus de bescherming van de vorst en kreeg hij dezelfde opvoeding als leden van de adel.
Na het overlijden van Henri II wordt de tweeëntwintigjarige Petrus eigendom van koningin Catharina de’ Medici. Zij bedisselt een huwelijk met Catherine Raffelin, die haar toekomstige echtgenoot pas op hun huwelijksdag voor het eerst ontmoet. Zeven kinderen ontspruiten uit dat huwelijk waarvan vier de ‘beharings’ziekte van hun vader erven. Ook zij gaan van hand tot hand als curiositeiten voor Europese aristocraten.
Dochter Antoinetta – of Tognina – Gonsalvus wordt gekonterfeit door Lavinia Fontana, de Italiaanse topschilderes uit Bologna, die vaak vrouwen in hun kracht voorstelt. Maar in haar hand houdt Tognina een handschrift dat stelt dat:
Don Pedro, een wildeman ontdekt op de Canarische eilanden, werd weggevoerd naar zijne Doorluchtige Hoogheid Henri, de koning van Frankrijk en vandaar naar zijne excellentie de Hertog van Parma. Hij is mijn vader en ik, Antoinetta, bevind me vandaag aan het hof van Dame Isabella Pallavicini, de eerbiedwaardige Marchesa di Soragna.
Tijdsbeeld
Ook al schildert Lavinia Fontana Antoinetta met een grote empathie en tederheid, net zoals het portretje van haar zusje Maddalena, wringt het met ons huidige tijdsbeeld.
In die zestiende-eeuwse renaissancetijd waarin het mensbeeld centraal kwam te staan en de wereld zich opende en groter werd, beschouwde men deze levende wezens als natuurwonderen. Niet dat ze in de toenmalige modische rariteitenkabinetten werden opgesteld maar ze werden wel – als rariteit – geschilderd en bestudeerd als medische, wetenschappelijke zeldzaamheden. Met de oudheid als leidraad speurde men naar een mythologisch en/of zelfs goddelijk aspect.
In de renaissancetijd waren ze het voorwerp van verbazing, aandacht en studie; later – in de negentiende eeuw – werden ze… lokbeesten voor freakshows en kermissen.
Overigens zouden Petrus en Catherine Gonzalez de inspiratie zijn geweest voor het oorspronkelijk in 1740 geschreven sprookje, door Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve. Het sprookje over… De Schone en het Beest.
De catalogus is een uitgave van Mercatorfonds.
Lichaamsbeharing, meer dan een simpel vachtje
De vrouw met de baard, volksvermaak en stigmatisering
Briefjes uit de deportatietreinen van Westerbork
Het Klaveren Vrouwke: een levensgevaarlijke verkleedpartij
Diogenes gebruikte schaamteloosheid als filosofisch statement