Dark
Light

De tompouce, (geen) typisch Nederlands gebakje

Traditie sinds 1967, vooral populair tijdens Koningsdag
Auteur:
3 minuten leestijd
Oranje tompouces
Oranje tompouces

Op Koningsdag eten veel mensen een oranje tompouce, een gebakje met romige banketvulling en bovenop een oranje laagje glazuur. Deze traditie danken we aan onze huidige koning. Of eigenlijk meer aan zijn ouders.

Toen Willem-Alexander in 1967 geboren werd, vierde het koningshuis dat namelijk niet alleen met de traditionele beschuit-met-muisjes. Om de geboorte van de kroonprins te vieren werden er ook oranje tompoucen op tafel gezet. Hiermee was een traditie geboren. Tijdens koninklijke hoogtijdagen, en zeker tijdens Koninginnedag of Koningsdag, halen mensen deze oranje gebakjes al decennialang in huis en wordt er op veel plekken weer gediscussieerd over de vraag hoe men de lekkernij nou eigenlijk het beste op kan eten…

Geschiedenis van het gebakje

Charles Sherwood Stratton als General Tom Thumb, 1862
Charles Sherwood Stratton als General Tom Thumb, 1862
Veel mensen denken dat de tompouce een typisch Nederlands gebakje is. Dat is niet terecht. Ook in het buitenland worden soortgelijke gebakjes gegeten. Zo kent men in Frankrijk al sinds halverwege de zeventiende eeuw de millefeuille. Dit gebakje, dat in Amerika bekend staat als een Napoleon omdat de Franse generaal er dol op zou zijn geweest, bestaat uit drie lagen bladerdeeg met banketbakkersroom. De naam betekent zoiets als ‘duizend laagjes’ en verwijst waarschijnlijk naar het bladerdeeg, dat uit heel veel laagjes bestaat. In Italië kent men verder de mille foglie en in Vlaanderen spreekt men van een boekske of glacéke.

Volgens de HEMA, die de originele roze variant van de gebakjes al sinds 1932 verkoopt, maakte een banketbakker uit Amsterdam in de negentiende de allereerste Nederlandse tompouce. Deze bakker, wiens naam niet wordt vermeld, zou zich hebben laten inspireren door een optreden van General Tom Thumb (generaal kleinduimpje), een zeer kleine mannetje dat optrad in verschillende circussen, waaronder het beroemde circus van de Amerikaanse showman P.T. Barnum. Tussen 1844 en 1845 reisde General Tom Thumb ook door Nederland. De bakker, die volgens sommige verhalen zelf ook heel klein was, zou toen besloten hebben zijn glazuurgebakje naar de artiest te vernoemen.

Admiraal Tom Pouce - Reclame uit 1869
Admiraal Tom Pouce – Reclame uit 1869
In Friesland was in deze jaren overigens ook een kleine man actief die onder de shownaam Admiraal Tom Pouce onder meer balletvoorstelling gaf. De man, die eigenlijk Jan Hannema heette, ontleende zijn aritiestennaam waarschijnlijk aan zijn Amerikaanse collega.

De eerste schriftelijke verwijzing naar het Nederlandse tompouce-gebakje dateert uit 1875. Hoewel de gebakjes, in roze of oranje variant, tegenwoordig door heel veel bakkerijen en supermarkten worden verkocht, staat HEMA nog altijd bekend als dé verkoper van de gebakjes. Jaarlijks gaan er bij deze winkel naar eigen zeggen veertien miljoen exemplaren over de toonbank. Nederlanders eten de gebakjes het hele jaar door, maar de meeste tompouces worden verorberd tijdens Koningsdag.

Hoe eet je een tompouce?

Er zijn verschillende manieren om een tompouce te eten. De wetenschap is er echter nog niet over uit wat precies de juiste methode is. Hieronder enkele technieken die veel worden gebruikt:

Prikken – Laat het gebakje op het schoteltje staan en probeer er met een vork stukjes af te snijden. Dit netjes doen is vrijwel onmogelijk.

Oranje tompouces verkocht door Albert-Heijn ter gelegenheid van het WK Voetbal 2022
Oranje tompouces verkocht door Albert-Heijn ter gelegenheid van het WK Voetbal 2022
Prakken – Doe geen moeite om het gebakje netjes op te eten en prak de tompouce gewoon stuk met een vork en eet de losse onderdelen vervolgens op.

Likken – Een weinig charmante methode waarbij de tompouce wordt opgepakt en men de room onder het dakje voorzichtig weg likt, net zolang tot alleen de boven- en onderzijde overgebleven zijn.

Daklichten – Verwijder het roze (of oranje) dakje van de tompouce. Eet deze vervolgens op en begin daarna aan de onderkant met room (desgewenst kan een andere volgorde worden gehanteerd).

Happen – Neem de tompouce in de handen en hap erin. Ook hier geldt dat het zeer lastig is om dit netjes te doen. Vanwege de druk die tijdens het happen op het gebakje wordt uitgeoefend, wordt de overgebleven room namelijk weggedrukt.

Splitten – Haal een mes horizontaal door de room, zodat beide zijden ongeveer even veel vulling bevatten. Je hebt dan zowel banketroom op de boven- als de onderzijde. Kies zelf welke kant je als eerste wil opeten.

Kantelen – Leg de tompouce op zijn kant en haal er met een vork steeds een stukje vanaf. Dit is eenvoudiger dan wanneer het gebakje nog rechtop staat. Als men dan prikt is de kans namelijk groot dat de vulling aan de zijkanten van de tompouce uit gaat puilen.

Tom Poes

Nog een laatste weetje: volgens een bekend verhaal vernoemde stripauteur Marten Toonder een poes waarover hij avonturenverhalen wilde maken, naar het gebakje nadat zijn echtgenote hem kennis had laten maken met de lekkernij. De tompouce leidde volgens dit verhaal dus tot Tom Poes.

Bronnen

https://www.hema.nl/geschiedenis/tompouce
-https://eenvandaag.avrotros.nl/item/hoe-de-franse-tompouce-het-oer-hollandse-symbool-voor-koningsdag-werd/
-https://www.npo3.nl/best-bites/waarom-eten-we-op-koningsdag-een-tompouce
-https://www.hema.nl/inspiratie/eten-en-drinken/hoe-eet-je-een-tompouce
-https://kro-ncrv.nl/waar-komt-de-tompouce-traditie-op-koningsdag-vandaan
×