De wereldkaart van Joan Blaeu is een van de grootste en meest indrukwekkende wandkaarten uit de zeventiende eeuw. Met een afmeting van ruim 2 bij 3 meter gaf de kaart in zijn tijd de meest actuele kennis van de wereld weer.
Van deze specifieke versie, voorzien van begeleidende tekst door Blaeu zelf en een aangepaste plaat van China, is slechts één exemplaar bekend. De kaart maakt deel uit van de collectie van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam en werd in 2017 tijdelijk getoond in de tentoonstelling ‘Blaeu’s wereld in kaart, meester-cartograaf in de Gouden Eeuw’. Die presentatie belichtte onder meer de politieke context, opvallende details op de kaart en de rol van uitgeverij Blaeu in de Gouden Eeuw. Michael Huijser, directeur van Het Scheepvaartmuseum zei destijds over de kaart van Blaeu:
Deze kaart laat zien hoe men over de wereld dacht. De buitenwereld boezemde vrees in, maar maakte ook nieuwsgierig. Die twee gingen hand in hand. De zeventiende eeuw was het startpunt van innovaties op het gebied van cartografie en daarom was zo’n kaart enorm belangrijk. Maar je kunt er ook bij wegdromen en op ontdekkingsreis gaan.
Amsterdamse firma
De firma Blaeu was de grootste producent van kaarten in de zeventiende eeuw. De Blaeus baseerden zich op eerdere kaarten, eeuwenoude overlevering én de meest recente ontdekkingen. De boekhandel van de firma Blaeu was gevestigd ‘Op het water’, het huidige Damrak in Amsterdam. De locatie zo vlak aan de haven was niet toevallig gekozen. Daar arriveerden nieuwe producten en informatie van over de hele wereld. Zeelieden, kooplieden, geleerden en regenten samen, geïnteresseerd in Blaeu’s kennis en kunde, kwamen hier samen. De cartografie van de firma Blaeu heeft veel invloed gehad op het wereld- en kaartbeeld. Veel cartografen probeerden Joan Blaeu na te volgen of te verbeteren.
De wereldkaart van Blaeu is één van de eerste wereldkaarten waar de kustlijn van Australië – door Blaeu Nova Hollandia genoemd – en Nieuw-Zeeland te zien is die zeer recentelijk was ‘ontdekt’ door ontdekkingsreiziger Abel Tasman. Daarnaast is een piepklein Behouden Huys en het vastgelopen schip van Willem Barentsz op Nova Zembla te zien. Ook maakt de kijker kennis met de westerse en superieure kijk op inboorlingen; kannibalen in Zuid-Amerika, een lama in Zuid-Amerika, olifanten in Afrika, zeemonsters en zeeslagen. Met een loep in de hand – veel details zijn met het blote oog bijna niet te zien – krijgt de bezoeker in het museum de gelegenheid om alle details te ontdekken.
De wereldkaart van Blaeu uit de collectie van Het Scheepvaartmuseum is opgedragen aan Gaspar de Bracamonte y Guzman, graaf van Peñaranda, de leider van de Spaanse delegatie bij de vredesbesprekingen die in 1648 uitmondden in de Vrede van Münster. Dit betekende het einde van de Tachtigjarige Oorlog tussen de Republiek en Spanje. De kaart van Blaeu viert de vrede. Opvallend is dat er op de kaart geen heldere grenzen zijn aangegeven. Er is vanwege de vrede nauwelijks duidelijk gemaakt welke Europese machten bepaalde gebieden in handen hebben.
Atlas Maior (1662), de beroemde wereldatlas van Joan Blaeu
De ingekleurde kaarten van Blaeu
‘Commerciële Blaeu beïnvloedde wetenschappelijk debat’
De Koningssloep van Willem I
De Vliegende Hollander
Prins Hendrik “De Zeevaarder”