De eeuwenoude relatie tussen mens en vogel

Het Mauritshuis in Den Haag bereidt voor begin volgend jaar een grote tentoonstelling voor over de wisselende en vaak tegenstrijdige relatie tussen mens en vogel. De expositie verkent hoe vogels door de eeuwen heen werden gezien als symbolen van vrijheid, schoonheid en spiritualiteit, maar ook als voedsel, jachttrofee of decoratief materiaal.

Het iconische schilderij Het puttertje van Carel Fabritius (1654) vormt het uitgangspunt van de tentoonstelling. Gastconservator is de bekende Britse (kunst)historicus Simon Schama. Hij werd door het museum benaderd naar aanleiding van de verschijning van zijn boek Foreign Bodies in 2023 Hierin beschrijft de historicus de wereldgeschiedenis van epidemieën en vaccins aan de hand van achttiende- en negentiende-eeuwse verhalen over cholera, pokken en pest. Museumdirecteur Martine Gosselink over de samenwerking:

In Simon komen een virtuoze literaire begaafdheid en een paar arendsogen samen, waarmee hij, gedreven door een wijdstrekkende liefde voor de avifauna en een intense zorg voor de toestand van de planeet, de opmerkelijkste en kleurrijkste vogels in de kunsten spotte voor de tentoonstelling.

In de tentoonstelling laat het Mauritshuis zien hoe vogels in de kunst en cultuur uitdrukking geven aan menselijke verlangens, emoties en overtuigingen. Werken van kunstenaars als Leonardo da Vinci, Rembrandt, Picasso, Matisse, Brancusi en Tracey Emin worden gecombineerd met objecten uit de natuurhistorie, mode en volkscultuur.

Dominomus

Een van de opmerkelijkste stukken is het manuscript met de oudste bekende zin in het Nederlands – “hebban olla vogala nestas”. Ook moderne en eigentijdse objecten zijn opgenomen, zoals de beruchte ‘Dominomus’ uit 2005, het vogeltje dat in 2005 het leven moest laten tijdens de voorbereidingen van Domino Day in Leeuwarden.

Daarnaast worden zeldzame voorwerpen getoond, zoals Egyptische Ba-vogels uit het Rijksmuseum van Oudheden, een vouwwaaier met struisveren uit het begin van de twintigste eeuw en prenten van John James Audubon uit The Birds of America (1827–1838). Samen laten ze zien hoe vogels niet alleen deel uitmaken van onze natuurlijke omgeving, maar ook van eeuwen aan symboliek, rituelen en verbeelding.

Bij de tentoonstelling verschijnt een tweetalige publicatie: Birds, samengesteld door Schama en Gosselink. De expositie loopt van 12 februari tot en met 7 juni 2026.