Operatie Diamond: hoe de Mossad een Iraakse MiG-21 wist te stelen

Hoe een MiG-21 in handen van de Mossad viel

Groot-Brittannië kondigde in februari 1947 aan dat het zijn mandaat over Palestina (1920-1948) wilde beëindigen. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties benoemde daarop een speciale commissie, het United Nations Special Committee on Palestine (UNSCOP), die advies moest uitbrengen over de toekomstige regering van het gebied. UNSCOP adviseerde de oprichting van twee afzonderlijke staten, een Joodse en een Arabische. Beide staten zouden door een economische unie met elkaar verbonden worden. Over de positie Jeruzalem-Bethlehem werd bepaald dat het een ​​enclave onder internationaal bestuur zou vormen.

Op 29 november 1947 stemde de Algemene Vergadering van de VN over het verdelingsplan, dat met 33 stemmen voor, 13 tegen en 10 onthoudingen werd aangenomen (VN-resolutie 181). De Joodse zijde accepteerde het VN-plan voor de oprichting van twee staten. De Arabische staten verwierpen het plan. De oprichting van Israël als onafhankelijke soevereine staat werd officieel uitgeroepen in Tel Aviv op vrijdag 14 mei 1948 door David Ben-Gurion. Die dag werd ook het Britse mandaat over Palestina officieel beëindigd, in overeenstemming met VN-resolutie 181. Ben-Gurion werd de eerste premier van Israel.

Na de onafhankelijkheidsverklaring werd Israël onmiddellijk binnengevallen door de legers van vijf Arabische landen: Egypte, Syrië, Transjordanië, Libanon en Irak. Het nieuw gevormde Israëlische leger (IDF) wist na vijftien maanden oorlog de overwinning te behalen. Begin 1949 werden op het eiland Rhodos wapenstilstanden gesloten. Voor de staat Israël betekende dit dat het een groter gebied kreeg dan in 1947 was vastgesteld.

Het onafhankelijke Israel werd omgeven door miljoenen Arabieren die uit waren op de vernietiging van Israel. Voor Ben-Gurion was het wel duidelijk dat Israel getalsmatig niet was opgewassen tegen de Arabische overmacht. Er moest dus worden geïnvesteerd in (militaire) techniek en vooral in inlichtingen. Tijdens het Britse mandaat over Palestina bestond er wel een soort Joodse strijdmacht, de Haganah, een paramilitaire organisatie. Doel van de Haganah was het verdedigen van de Joodse gemeenschap. De Haganah had wel haar eigen inlichtingendienst, maar met het uitroepen van de onafhankelijkheid moest een Israëlische inlichtingendienst een professionele vorm krijgen met oren en ogen overal in de zeer instabiele en vijandige geopolitieke omgeving. Drijvende kracht hierachter was Ben-Gurion. Hij richtteop 13 december 1949 de Mossad op.

Mossad

De Mossad (Hebreeuws: “Centraal Instituut voor Inlichtingen en Speciale Operaties”), is een van de drie belangrijkste inlichtingendiensten van Israël. Er is een militaire inlichtingendienst, Aman en een binnenlandse veiligheidsdienst, Shin Bet. De Mossad houdt zich bezig met het verzamelen van buitenlandse inlichtingen, inlichtingenanalyse en geheime operaties.

Bureaucratische conflicten belemmerden de nieuwe inlichtingendienst in de beginjaren. Het duurde meer dan een jaar voordat de dienst operationeel was. De eerste directeur van het agentschap was Reuven Shiloah. Onder zijn leiding begon de Mossad haar wereldwijde netwerk van agenten en middelen te ontwikkelen. In 1952 werd Isser Harel, die eerder aan het hoofd had gestaan ​​van de Shin Bet, directeur van de Mossad. Harel perfectioneerde de Mossad tot een zeer professionele organisatie die in staat was om wereldwijd operaties uit te voeren.

In de loop der jaren groeide de Mossad uit tot een dienst die de modernste technologie combineert met traditionele spionagemethoden. Haar operaties waren en zijn zeer veelzijdig en variëren van de vervolging van nazi-oorlogsmisdadigers tot het voorkomen van de ontwikkeling van massavernietigingswapens in vijandige staten en van geheime diplomatie tot terrorismebestrijding. De Mossad met haar circa 7000 medewerkers heeft gespecialiseerde afdelingen die zich richten op gebieden zoals inlichtingenvergaring, politieke actie, geheime operaties en technologische innovatie.

De nationale veiligheid wordt samengevat in het aloude motto van de Mossad: (vrij vertaald) “Waar geen wijze leiding is, gaat het volk ten onder, maar in de veelheid van raadgevers is veiligheid” (Spreuken 11:14).

Een van de meest spectaculaire diefstallen in de luchtvaart, was de diefstal door de Mossad van een MiG-21, een zeer geavanceerd Iraaks jachtvliegtuig van Russische makelij in 1966. Deze diefstal, “Operatie Diamond” genaamd, werd een factor van betekenis vóór en tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 en tijdens de Vietnamoorlog (1955-1975). In dit artikel een kort overzicht van deze actie.

Het voorspel

Begin jaren zestig van de twintigste eeuw beschikte de Sovjet-Unie in de Mig-21 “Fishbed” over een zeer geavanceerd, indrukwekkend en succesvol jachtvliegtuig dat zich in een luchtgevecht met Israëlische toestellen kon meten. De Sovjets hadden deze toestellen ook aan Egypte, Syrië en Irak geleverd en vormden een serieuze bedreiging voor Israël in een toekomstige oorlog. De Russen introduceerden het vliegtuig onder maximale geheimhouding en beveiliging. Ze hadden als voorwaarde voor de levering van het vliegtuig gesteld dat zij verantwoordelijk zouden zijn voor de beveiliging, de training van de bemanning en het onderhoud. De Russen waren zich uiteraard bewust van de risico’s die ze namen door MiG’s buiten hun eigen landsgrenzen te stationeren in dienst van buitenlandse legers. In het Westen wist men nauwelijks iets over de MiG-21, maar men vreesde de capaciteiten ervan wel.

Het Israëlische opperbevel hechtte altijd veel waarde aan een grondige kennis van de wapens van hun vijanden. Generaal Dan Tolkowsky, de bevelhebber die begin jaren vijftig de Israëlische luchtmacht opbouwde, zei herhaaldelijk:

Het is een basisprincipe van oorlogsvoering dat als je de wapens van de vijand kent, je hem al verslagen hebt.

Tolkowsky drong voortdurend aan op dit soort informatie. Dit principe zou ook gelden voor zijn opvolgers.

Half 1963 maakt de bevelhebber van de Israëlische luchtmacht, Ezer Weizman, een opmerking tegen de toenmalige directeur van de Mossad, Meir Amit: “Als je mij een MiG-21 levert, dan heb je die dag erg goed werk verricht”. Als dat zou lukken, zouden de Israëliërs toegang krijgen tot de geheimen van de meest geavanceerde gevechtsvliegtuigen waarover de Arabische staten destijds beschikten. Nu is het bestuderen van geavanceerde wapensystemen van de vijand, een van de topprioriteiten van alle inlichtingendiensten, maar zo’n wapensysteem in handen krijgen is nog moeilijker.

De Mossad had al eerder geprobeerd een MiG-21 in handen te krijgen. In Egypte had de Mossad geprobeerd een vlieger om te kopen om voor een miljoen dollar een MiG-21 naar Israel te vliegen, maar deze meldde het voorval bij de autoriteiten. De Israëlische agenten werden gearresteerd en in december 1962 opgehangen.

Een tweede poging werd gedaan bij twee Iraakse vliegers, een die in opleiding in de Verenigde Staten zat en de ander in Bagdad. De twee weigerden. De vlieger in de Verenigde staten werd na zijn weigering te verstaan gegeven binnen drie dagen het land te verlaten. Hij deed dit niet en werd daarop in een bar doodgeschoten. De vlieger uit Bagdad werd op een trip naar Duitsland op 11 februari 1966 uit een intercity gegooid en overleed. Er werd een vierde poging gewaagd.

De Mossad overwoog verschillende opties, van omkoping, het onderscheppen van een vliegtuig op een vliegbasis in een Arabisch land tot het plaatsen van een agent op een luchtmachtbasis. Uiteindelijk vond de Mossad dat het beste plan was om een Arabische vlieger – samen met een MiG-21 – over te halen naar Israël over te lopen.

Het plan

Na de eerdere mislukte pogingen was het wachten op een geschikte kandidaat. Uiteindelijk kregen de Israëliërs een tip uit een onverwachte hoek. Een Iraakse Jood genaamd Joseph, gaf aan dat als Israël een MiG-21 wilde, hij dat waarschijnlijk wel kon regelen. Sommigen zagen in hem een oplichter, maar de baas van de Mossad zette door. Hij had een bondgenoot in Yitzhak Rabin, de stafchef van de Israëlische strijdkrachten aan de vooravond (en tijdens) de Zesdaagse Oorlog. Het voorstel was te waardevol om te negeren. De Israëliërs zouden graag miljoenen hebben betaald om alleen al een blik op de blauwdrukken van de MiG-21 te kunnen werpen, laat staan ​​het toestel zelf te bemachtigen. De raderen werden in beweging gezet.

De Mossad startte in nauwe samenwerking met de Israëlische luchtmacht, de uiterst geheime “Operatie Diamond” om een ​​Iraakse MiG-21 te stelen. Om het plan in gang te zetten, werd een agent, vermomd als zakenman onder de schuilnaam “George Bacon”, naar Bagdad gestuurd. Bacon nam contact op met Joseph. De man die een MiG-21 zou kunnen leveren was Josephs neef, Munir Redfa (32), de zoon van zijn schoonzus, kapitein van de Irakese luchtmacht en MiG-21-piloot. Hij zou vanwege zijn christelijke geloof voortdurend worden gediscrimineerd. Redfa had volgens hem te lijden onder religieuze en etnische discriminatie, was gepasseerd voor promotie en op een vliegbasis geplaatst ver van zijn familie in Bagdad. Ook had hij veel moeite met de opdracht om Koerdische posities te bombarderen.

Midden 1966 werd hij overgeplaatst naar Rasheed Air Base bij Bagdad. Deze combinatie maakte hem tot doelwit van de Israëlische geheime dienst.

Een vrouwelijke Mossad-agent die zich voordeed als Amerikaanse, legde contact met Redfa in Irak. De vrouw oogde niet alleen blij, levenslustig en intelligent, maar was ook nog een knappe verschijning. Ze mengde zich moeiteloos in hogere kringen. Zij legde contact met Munir Redfa op een feestje, waar al snel een goede band ontstond. Ze bleef hem zien en hun intimiteit groeide, ondanks zijn huwelijk en meerdere kinderen. Redfa viel in de “honey trap”. Tijdens gesprekken uitte Redfa zijn grieven, waaronder stagnatie in zijn carrière en wrok jegens het beleid van het Iraakse regime.

Na verloop van tijd stelde de Mossad-agent voor om in juli 1966 een toeristisch tripje naar een Grieks eiland te maken. Dit bood een gelegenheid voor de Mossad voor verdere gesprekken met Redfa. De Mossad had een Israëlische vlieger ingeschakeld om het gesprek met Redfa te vergemakkelijken, buiten het zicht van de Iraakse autoriteiten. Hij stemde toe. Na een paar dagen stelde ze voor dat Munir met haar mee naar Israël zou vliegen. Ze had daar vrienden die hem wellicht van dienst konden zijn. Ze haalde een gloednieuw paspoort en vliegtickets tevoorschijn. Hij wist toen dat hij in de val was getrapt. Vanaf toen was er in feite geen weg meer terug. Het was meedoen of de dood.

Redfa besefte echter ook dat hem een ​​aanbod werd gedaan dat hem enorm veel voordeel kon opleveren. Er werd hem een vluchtplan voorgesteld, waarbij hem een ​​miljoen dollar werd geboden, het Israëlische staatsburgerschap, een huis, een baan voor het leven en garanties voor de veilige evacuatie van zijn familie uit Irak. Redfa wilde dat niet alleen zijn vrouw en kinderen veilig Irak zouden verlaten, maar ook zijn ouders en de rest van zijn familie. Dit werd geaccepteerd. Israël zou hun vlucht via (het toen nog bevriende) Iran arrangeren.

Om vertrouwen op te bouwen werd Redfa vanuit Griekenland in het geheim naar Israël gevlogen voor een briefing met de bevelhebber van de Israëlische luchtmacht, Mordechai Hod. Redfa kreeg de beoogde landingsplaats te zien, de luchtmachtbasis Hatzor in de Negev-woestijn. Tevens kreeg hij instructies voor de vliegroute. Hij zou een zigzag-route naar Israël vliegen om de Iraakse en Jordaanse radar te ontwijken. Het zou een gevaarlijke vlucht over 900 kilometer gaan worden. “Als ze vermoeden wat je van plan bent, proberen ze je uit de lucht te schieten. Lukt dat niet, dan doen de Jordaniërs het misschien”, aldus Mordechai Hod, die er nadrukkelijk nog op wees om kalm te blijven en de aangegeven route te volgen. Zij zijn hiervan niet op de hoogte, wij wel. Hod vervolgde:

“Als je je zenuwen verliest, ben je een dode man. Zodra je je normale vliegroute hebt verlaten, is er geen weg terug.

Redfa leek zich hiervan bewust en antwoordde: “Ik zal je het vliegtuig brengen.” Gedurende de rest van zijn driedaags verblijf in Israël bespraken Redfa en zijn Israëlische contactpersonen zijn ontsnappingsplan keer op keer. Hij was verbaasd te zien dat de Israëli’s bijna net zoveel wisten over wat er op zijn luchtmachtbasis gebeurde als hijzelf. Ze kenden alle namen van het personeel, zowel Russisch als Iraaks en de plattegrond van de vliegbasis. Ook kenden ze tot in detail de vluchtschema’s: op welke dagen lange vluchten en welke dagen korte vluchten werden gepland. De agent en Redfa vlogen terug naar hun vakantieadres en vandaar weer terug naar Bagdad. Al snel begonnen enkele leden van Redfa’s familie het land te verlaten; een als toerist, een ander voor medische behandeling…

De vlucht

Op 16 augustus 1966 steeg kapitein Redfa op vanaf de luchtmachtbasis Rasheed bij Bagdad in een MiG-21 onder het voorwendsel van een navigatie-trainingsvlucht. Hij verzocht het Iraakse grondpersoneel om volle brandstoftanks voor de vlucht. Doorgaans was dit het werk van Russisch personeel die de tanks meestal beperkt vulden om desertie te voorkomen. De Iraki’s voldeden aan het verzoek.

Redfa volgde aanvankelijk een misleidende zuidoostelijke koers, voordat hij westwaarts afboog over het Jordaanse luchtruim richting Israël. Om radar-detectie te minimaliseren gebruikte hij circa 900 kilometer lang een zigzag-koers. Boven Noord-Jordanië volgde de Jordaanse radar het vliegtuig, waarop zij contact opnamen met Syrië voor opheldering. Zij kregen te horen dat de vlucht deel uitmaakte van een Syrische (!) trainingsoefening. De Irakese verkeersleiding probeerde via de radio contact op te nemen met Redfa om hem te waarschuwen voor de afwijkende route. Redfa schakelde zijn radio uit en vloog onopgemerkt zonder dat er jacht op hem werd gemaakt.

De Israëlische verkeersleiding had de naderende MiG-21 op het scherm, waarop twee Mirage III-gevechtsvliegtuigen van de Israëlische luchtmacht opstegen om het toestel veilig naar de Israëlische luchtmachtbasis Hatzor te begeleiden. Redfa volgde de vooraf afgesproken visuele signalen om zijn identiteit en intenties te bevestigen. De MiG-21 landde succesvol op de basis, waarmee Operatie Diamond zonder incidenten of schade aan het toestel werd afgesloten. De uitgebreide inspectie van de MiG-21 kon beginnen. De Israëlische luchtmacht kon de sterke en zwakke punten van het toestel in kaart brengen. Deze kennis bleek van cruciaal belang voor de successen van de Israëlische luchtmacht tijdens de Arabisch-Israëlische oorlogen in de periode 1967-1973.

Evacuatie van de familie

Op de dag van Redfa’s desertie huurden Mossad-agenten twee grote busjes en haalden de overgebleven familieleden op, zogenaamd voor een picknick. Ze werden naar de Iraanse grens gebracht en daar door anti-Iraakse Koerdische guerrillastrijders de grens over gebracht. In Iran werden ze door een helikopter opgehaald en naar een vliegveld gevlogen, waar een vliegtuig klaar stond om hen naar Israël te brengen. Uit veiligheidsoverwegingen werd aan veel familieleden niet verteld dat ze Irak zouden verlaten.

Redfa’s vrouw en hun twee kinderen van drie en vijf jaar oud waren reeds voor een vakantie naar Parijs gevlogen. Toen de Mossad haar vertelde dat ze op het punt stonden naar Israël te vliegen, raakte ze in paniek. Ze kreeg een woedeaanval toen ze hoorde dat ze in Israël zou gaan wonen. Ze dreigde naar de Irakese ambassade te gaan, maar werd uiteindelijk tot bedaren gebracht. Ze kregen een Israëlisch paspoort en vertrokken naar Israël. Enige uren later landde Redfa in Israël.

Nasleep

Redfa en zijn familie kregen het Israëlische staatsburgerschap. Kort daarna verhuisden hij en zijn familie naar een ander westers land. Redfa overleed in 1998 aan een hartaanval. Kort na Redfa’s desertie mochten Iraakse christenen niet meer toetreden tot de luchtmacht. Dit bevel bleef van kracht tot de Amerikaanse invasie van Irak in 2003.

De Sovjet-Unie reageerde woedend. De luchtmachtgeheimen lagen op straat en men eiste het toestel terug. Israël weigerde. Het was ook een deuk in het prestige van de KGB en de Irakezen. Redfa was geen leerling-vlieger, maar een van de beste vliegers van het land met een zeer grondige screening door de veiligheidsdiensten achter de rug, ook al had hij met zijn christelijke achtergrond bepaalde nadelen.

De kennis over het toestel betaalde zich voor Israel direct uit. Op 7 april 1967, aan de vooravond van de Zesdaagse Oorlog, geraakten Israëlische Mirages ten oosten van het Meer van Galilea, in een luchtgevecht met de Syriërs. De Israëlische luchtmacht schoot zes Syrische MiG’s neer, terwijl geen enkel Israëlisch vliegtuig verloren ging.

Onder andere de Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië drongen er bij de Israëliërs op aan om toegang te krijgen tot de informatie. Maanden later leende de Israëlische luchtmacht de MiG uit aan de Verenigde Staten voor testdoeleinden. Doel was de effectiviteit van bestaande tactische manoeuvres door Amerikaanse gevechtsvliegtuigen als de F-4 Phantom, de F-105 Thunderchief, de F-100 Super Sabre en de F-104 D Starfighter tegen de MiG-21 te evalueren en de tactische mogelijkheden van het toestel in een luchtgevecht te onderzoeken. Specialisten kregen de opdracht om bestaande tactieken te verbeteren en zo nodig nieuwe tactieken te ontwikkelen om de MiG-21 te verslaan. Verder moesten het ontwerp, de prestaties en de operationele kenmerken van de MiG-21 worden geëvalueerd. Deze inspectie vond plaats op de zeer geheime test-locatie Area 51 in Nevada onder de naam “Have Doughnut”.

Na grondige inspectie door National Air and Space Intelligence Center werden tal van onvolkomenheden ontdekt. De specialisten stelden vast dat de MiG-21 slecht zicht naar voren en naar achteren had: naar voren door het kogelwerende glas, naar achteren door de stoelklep en de smalle cockpitkap. Voorts had het toestel een lage maximumsnelheid onder 4500 meter. Bij en boven bepaalde snelheden trad ernstige turbulentie op, waardoor het toestel als wapensysteem onbruikbaar werd. De MiG-21 had een 30 mm kanon met slechts 60 patronen en door ernstige trillingen van het vizier waren correcties tijdens het vuren onmogelijk. Dit waren maar enkele van meerdere onvolkomenheden. De Amerikanen deden er hun voordeel mee in de Vietnamoorlog.

Op 5 juni 1967 brak de Zesdaagse Oorlog uit. Arabische landen hadden een troepenmacht om Israël samengetrokken. Met een spectaculaire verrassingsaanval vernietigde de Israëlische luchtmacht in drie uur bijna de complete Egyptische luchtmacht. Daarna gingen de Israëli’s het gevecht aan met Syrië en Jordanië met hun Mig’s en Hunters. Ze hadden geen schijn van kans, de Israëlische luchtmacht was superieur.

Bronnen