Geschiedenis van de Boekenweek

Thema 2019 – De moeder de vrouw

Het is weer tijd voor de Boekenweek. Thema van dit jaar is De moeder de vrouw. Sinds 1930 worden in Nederland Boekenweken gehouden, dit met als doel de rol van het boek in de samenleving te verstevigen.

Mijn moeders strijd - Murat Isik
Mijn moeders strijd – Murat Isik
Het boekenweekgeschenk van 2019 is geschreven door Jan Siebeling Gerritsen en heeft als titel Jas van belofte. Van 23 tot en met 31 maart geven boekverkopers dit boek gratis weg bij aankoop van ten minste 12,50 euro aan Nederlandstalige boeken. Op zondag 31 maart kan er gratis gereisd worden met de trein wanneer men het boekenweekgeschenk meeneemt.

De schrijver Murat Isiks schreef daarnaast een essay over de emancipatiestrijd van zijn moeder, Aynur. Zijn werd begin jaren vijftig van de vorige eeuw geboren in een arm Zaza-dorp in Oost-Turkije. Ze verzet zich lange tijd tegen haar ouders die haar willen uithuwelijken. Tot de druk zo hoog oploopt dat ze wel moet trouwen en ze begin jaren tachtig terechtkomt in de Amsterdamse Bijlmer, waar ze sociaal geïsoleerd raakt. Tegen de verwachtingen in besluit Aynur zich toch te emanciperen.

Het begin van de Boekenweek

In 1930 kwam tijdens de eerste Boekenweek het jubileumboekje De uitgever en zijn bedrijf uit. Dit boekje werd uitgegeven ter ere van het vijftigjarig bestaan van de Nederlandsche Uitgeversbond. Een jaar hierna was er geen boekenweek, maar in 1932 verscheen er voor het eerst een echt Boekenweekgeschenk. Het boek had de toepasselijke titel Geschenk.

- advertentie -

Na dit eerste officiële boekenweekgeschenk verscheen er vrijwel ieder jaar een boekenweekgeschenk tijdens de Boekenweek. Alleen tijdens de Tweede Oorlog verschenen er enkele jaren geen geschenken. In 1941 verscheen er nog wel een Boekenweekgeschenk, maar op last van de Duitse bezetter werd het boek op 1 maart 1941 uit de handel genomen. Vermoedelijk omdat een van de schrijvers van de uitgave Novellen en Gedichten, Victor van Vriesland, van Joodse komaf was.

Doorgaans is het Boekenweekgeschenk een novelle. Tot en met de jaren zeventig verschenen er naast het officiële Boekenweekgeschenk ook enkele uitgaven voor de schoolgaande jeugd. Sinds 1987 verschijnt er naast het Boekenweekgeschenk ook een essay waarin vaak dieper ingegaan wordt op het thema van de Boekenweek.

Anonieme uitgaven

Oeroeg van Hella Haassse verscheen aanvankelijk anoniem
Oeroeg van Hella Haasse verscheen aanvankelijk anoniem

In de jaren ’40, ’50 en ’60 werden de Boekenweekgeschenken vaak anoniem op de markt gebracht. Dit in het kader van een prijsvraag. Onbekend was dus wie het boek geschreven had. Het Boekenweekgeschenk van 1948 bijvoorbeeld, het Oeroeg waaraan nu vrijwel iedereen direct de naam Hella Haasse koppelt, verscheen ook anoniem. In het Boekenweekgeschenk was een lijst van mogelijke auteurs opgenomen. De ontvanger van het geschenk kon per briefkaart laten weten wie volgens hem of haar de auteur van de novelle was.

De Boekenweekgeschenken worden uitgegeven door stichting CPNB. In het verleden werd dit gedaan onder de naam De Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels.

Essay bij de Boekenweek 2019: Mijn moeders strijd – Murat Isik


Archiefstukken:

Meer tips ➱

Verder speuren:

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister