De zestiende-eeuwse leesmachine van Agostino Ramelli

Uitkomst voor studeerkamergeleerden

De studerende lezer herkent het vast: een werkkamer vol opengeslagen boeken. Vijf boeken tegelijk lezen is echter nog geen sinecure… De zestiende-eeuwse uitvinder Agostino Ramelli (ca. 1531-1610) bedacht er iets inventiefs op. Hij ontwikkelde een boekenrad (ook wel boekenmolen) waarmee men meerdere grote boeken tegelijk kan raadplegen, zonder de boeken te hoeven verplaatsen.

Afbeelding van een boekenmolen in een boek uit 1719 (Publiek Domein - wiki)
Afbeelding van een boekenmolen in een boek uit 1719 (Publiek Domein – wiki)
Of de leesmachine daadwerkelijk door Ramelli is bedacht is niet helemaal zeker, maar hij was in ieder geval wel de eerste die er over publiceerde. De Italiaan deed dat in 1588, in zijn beroemde werk Le diverse et artificiose machine del Capitano Agostino Ramelli. In dit boekwerk zijn in totaal 195 ingenieuze (machine)ontwerpen te vinden, waaronder transportmiddelen, bruggen, veerponten, belegeringsmachines, pompen, fonteinen, molens, sluizen en weefstoelen. Als aandrijving voor veel van deze constructies werd gebruik gemaakt van waterkracht. Of alle constructies die in het boek te vinden zijn ook ooit echt zijn geproduceerd, wordt betwijfeld.

Hand- of voetbediening

Ramelli was een militair ingenieur in het leger van Karel V en stond later in dienst van Koning Henri III van Frankrijk. Zijn afbeelding van de leesmachine is het bekendst. Met behulp van deze machine kon men een groot aantal boeken tegelijk bestuderen zonder steeds op te moeten staan om een nieuw boek te pakken. Dit dankzij een groot rad waarop verschillende boeken konden worden gelegd. Het rad werd met de hand of voet bediend.

Zelf maakte Ramelli nooit een exemplaar van zijn boekenrad. Maar op basis van zijn beschrijvingen verschenen er na publicatie van zijn werk her en der wel leesmachines.

- advertentie -

Zeldzaam (en duur)

Hoeveel exemplaren van de leesmachine er in totaal zijn gemaakt is niet bekend, maar wie vroeger een boekenmolen wilde aanschaffen moest in ieder geval diep in de buidel tasten. Bekend is bijvoorbeeld dat de beroemde dichter P.C. Hooft begin zeventiende eeuw vanwege de hoge kosten besloot toch maar geen boekenmolen te kopen. Hij moest maar liefst vijftig gulden neerleggen. Dat stond toen gelijk aan ongeveer drie maandsalarissen.

Vandaag de dag zijn er nog slechts enkele exemplaren van de leesmachine over. Onder meer de Universiteitsbibliotheek Gent en Bibliotheca Thysiana in Leiden beschikken over een boekenmolen.

De historische leeshulp wordt ook wel eens de “Kindle van de zestiende eeuw” genoemd.

Ook interessant: De uitvinding van de boekdrukkunst
Bekijk ook: Lijst van uitvindingen

De zestiende-eeuwse leesmachine van Agostino Ramelli
De zestiende-eeuwse leesmachine van Agostino Ramelli
Afbeelding van een boekenmolen in de Bibliotheca Thysiana in Leiden, midden zeventiende eeuw (CC BY-SA 4.0 - Vysotsky - wiki)
Afbeelding van een boekenmolen in de Bibliotheca Thysiana in Leiden, midden zeventiende eeuw (CC BY-SA 4.0 – Vysotsky – wiki)

Bronnen

-Universiteitsbibliotheek Groningen, persbericht 2010
-http://www.sil.si.edu/ondisplay/ramelli/intro.htm
-https://en.wikipedia.org/wiki/Bookwheel
-https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/02/behold-the-kindle-of-the-16th-century/273577/

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: