Hans Janmaat (1934-2002)

Hans Janmaat
Hans JanmaatHans Janmaat

Hans Janmaat, twintig jaar lang het boegbeeld van extreemrechts in Nederland. Zijn Centrumpartij (CP) was de eerste extreemrechtse partij die na de Tweede Wereldoorlog in het parlement terechtkwam.

Janmaat was de persoon die in 1982 namens de CP een zetel in de Tweede Kamer mocht innemen. Zijn collega volksvertegenwoordigers hadden echter niets op met de CP. Janmaat werd door het gros van de Kamerleden genegeerd en niet zelden gebeurde het dat Kamerleden de zaal verlieten als Janmaat aan het woord was. Ook veel politiek journalisten besloten tot een boycot tegen Janmaat.

Erg succesvol is Janmaat niet namens de CP. Ook met de partij zelf ligt hij overhoop. Binnen de CP heerst een discussie over hoe radicaal de partij haar standpunten naar buiten moet brengen. Janmaat meent dat een gematigde toon het beste is en dat is tegen het verkeerde been van de hardliners binnen de CP. Janmaat wordt op 15 oktober 1984 door de CP geroyeerd.

Kort hierna richt Janmaat de Centrum Democraten (CD) op. Met deze partij wil Janmaat zich gematigder opstellen. De naam van het verkiezingsprogramma luidt nu bijvoorbeeld ‘Oost West Thuis Best’ waar de CP eerder de controversiële leus ‘Eigen Volk Eerst’ hanteerde.

Politieke aanslag

Janmaat na de brandJanmaat na de brand
Als op 29 maart 1986 in hotel Cosmopolite in Kedichem een verzoeningsbijeenkomst wordt gehouden tussen de CP en de CD, laten enkele anti-fascistische Nederlanders van zich horen. De anti-fascisten willen kost wat kost voorkomen dat de twee rechtse partijen de handen ineen slaan. Met behulp van een traangasbom of rookbom, proberen ze de leden van CP en CD er toe te zetten te vertrekken uit het hotel. De zaak loopt echter uit de hand. Een van de bommen blijft in een gordijn hangen waardoor deze in brand vliegt. Janmaat wist zichzelf in veiligheid te brengen door via aan elkaar geknoopte lakens uit een raam op de eerste verdieping te ontsnappen. Zijn secretaresse Wil Schuurman komt er slechter vanaf. Ze slingert aan de lakens en knalt door een ruit. Hierbij komt ze slecht terecht waardoor later een van haar benen moet worden geamputeerd.

Verkiezingsposter van de CD uit 1986Verkiezingsposter van de CD uit 1986

De verzoeningspoging tussen CD en CP loopt hierna op niets uit en tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 1986 slagen beide partijen er niet in een zetel te bemachtigen. Drie jaar later (1989) is Janmaat wel succesvol met zijn CD. Zijn partij haalt dan één zetel waardoor Janmaat terugkeert in het parlement.

Ook tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 1990 is de CD succesvol. De partij haalt elf zetels binnen. Wil Schuurman neemt namens de CD zitting in de gemeenteraad van Den Haag.

De successen lijken er de aanleiding van te zijn dat de CD zich vanaf 1989 weer wat harder gaat opstellen. Als Ernst Hirsch Balin bijvoorbeeld wordt voorgedragen als minister van Justitie laat CD-partijvoorzitter Janmaat weten dat Hirsch Balin geen hoge functie mag bekleden omdat hij van joodse komaf is.

Cordon sanitaire
Vanaf deze periode stellen de Tweede Kamer en de regering een zogenaamd cordon sanitaire in waardoor de Centrum Democraten geïsoleerd komen te staan. Janmaat verdedigt zich door zo vaak hij kan te benadrukken dat de CD wordt buitengesloten. In 1994 behaalt de CD nog een groot succes. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van dat jaar haalt de partij 77 zetels binnen. De verwachting is dat de partij tijdens de Kamerverkiezingen van dat jaar tussen de 8 en 6 zetels zal binnenhalen. Dit komt echter niet uit. De CD haalt ‘slechts’ drie zetels. Behalve Hans Janmaat vertegenwoordigen tot 1998 hierdoor ook Wil Schuurman en Cor Zonneveld de CD in de Tweede Kamer.

In de vier jaar dat de CD met drie personen in de Kamer zit, weet de partij geen echte veranderingen door te voeren. De CD-leden mogen zo vaak ze willen het woord voeren in de Kamer, maar worden door niemand gesteund. Tijdens de verkiezingen in 1998 haalt de CD geen zetel meer en verdwijnen Janmaat en zijn partijgenoten uit de Kamer.

De partij is officieel nooit opgeheven maar het lijkt vrij onwaarschijnlijk dat de CD ooit nog mee gaat doen aan de verkiezingen, zeker na het overlijden van Janmaat in 2002.

Hans Janmaat overleed in 2002 op 67-jarige leeftijd. In de periode hiervoor vocht hij tevergeefs zijn veroordelingen wegens discriminatie aan bij het Europese Hof van Justitie. Op dat moment is Pim Fortuyn veel in het nieuws. Deze politicus doet veel uitspraken die sterk lijken op de uitspraken die Janmaat ooit deed. De tijden blijken echter te zijn veranderd. Sinds de opkomst van Fortuyn zijn veel Nederlanders het erover eens dat je openlijk mag zeggen dat Nederland vol is of dat de islam ‘achterlijk’ is. Dat lag in Janmaat’s tijd anders.

In de Tweede Kamer wordt het overlijden van Hans Janmaat kort herdacht. Enkele jaren voor zijn dood droeg Janmaat zijn archief over aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG).

Auteurs

Gerelateerde uitgaven: BETA

Top