Carpe diem – Wat ‘Pluk de dag’ echt betekent

De Latijnse spreuk Carpe diem betekent letterlijk ‘pluk de dag’ – een oproep om het leven ten volle te benutten en ervan te genieten. Humanisten gebruikten de uitdrukking vaak als tegenhanger van het vrome memento mori (‘gedenk te sterven’).

Carpe diem wordt ook wel gebruikt om mensen aan te sporen alles uit de dag te halen en dus geen zaken uit te stellen. De zinsnede is oorspronkelijk afkomstig uit het eerste boek van Horatius’ Oden (1.11), een werk dat sterk geïnspireerd is door de epicuristische levensfilosofie. De Romeinse dichter spoorde zijn lezers aan het leven te omarmen, zonder zich te veel zorgen te maken over de toekomst. Zijn boodschap was echter niet louter hedonistisch, maar eerder een pleidooi voor gematigd genieten en leven in het nu. De volledige tekst luidt als volgt:

“Tu ne quaesieris – scire nefas – quem mihi, quem tibi
finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios
temptaris numeros. Ut melius, quidquid erit, pati!
Seu plures hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam,
quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare
Tyrrhenum, sapias: vina liques et spatio brevi
spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida
aetas: carpe diem, quam minimum credula postero.”

Onderzoek niet, het is goddeloos om het te weten, welk einde de goden aan mij, welk aan jou
hebben gegeven, Leuconoë, en raadpleeg ook niet de berekeningen
van de Babyloniërs. Hoeveel beter is het, wat het ook maar zal zijn, te dragen!
Hetzij Jupiter meer winters, hetzij hij deze als laatste toedeelt,
die de Tyrreense Zee nu met er tegenover gelegen rotsen verzwakt,
moge je wijs zijn: moge je de wijn zeven en op korte termijn
lange hoop snoeien. Terwijl wij praten zal de afgunstige tijd al gevlucht zijn
Pluk de dag, zo min mogelijk vertrouwend op de volgende dag.

Ingetogen

In de moderne cultuur wordt carpe diem vaak opgevat als een oproep tot impulsiviteit of het najagen van genot. Horatius’ oorspronkelijke oproep was echter meer ingetogen. De Romein riep mensen op bewust te leven, matig te genieten en niet uit te stellen wat men vandaag al kan doen.