StudieboekenStudieboeken

Fata morgana (luchtspiegeling) – Betekenis en herkomst

Een fata morgana kennen we als een luchtspiegeling, iets wat je denkt te zien, maar er in feite niet is. Waar komt dit woord precies vandaan?

Betekenis van fata morgana

De tovenares Morgana,  halfzus van koning Arthur - Anthony Frederick Sandys (Publiek Domein - wiki)
De tovenares Morgana, halfzus van koning Arthur – Anthony Frederick Sandys (Publiek Domein – wiki)
De term fata morgana houdt in dat je iets ziet dat in het echt niet bestaat. Een luchtspiegeling dus. Dit optisch bedrog – dat zich vooral voordoet in woestijnen en op hete wegen – doet zich voor als er in de lucht sprake is van grote temperatuursverschillen.

Herkomst van de term

Fata morgana is ontleend aan het Latijn en betekent letterlijk ‘de fee Morgana’. Fata is gerelateerd aan het Latijn ‘fatum’ (lot) en duidt de ‘godin van het lot’ aan. Over ‘Morgana’ lopen de theorieën uiteen. Een standaard verklaring is dat dit begrip duidt op een ‘luchtspiegeling in de Straat van Messina’ en, zo lezen we in het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands

“…dat hij gegeven zou zijn door de Noormannen, die in de elfde eeuw de Arabieren van Sicilië verdreven, en die de in de Straat van Messina voorkomende luchtspiegelingen aan tovenarij toeschreven en er de naam van Morgana, tovenares en zuster van koning Arthur, aan verbonden.”

Kortom: tovenarij door de heks Morgana (Morgan le Fay), een heks uit de legendes van Arthur – ze was een van de zussen van ridder Arthur – ten tijde van de middeleeuwen. Maar naast deze uitleg circuleert er nog een andere verklaring van ‘fata morgana’. Deze verklaart het begrip als afkomstig uit een ouder Arabisch sprookje. Ook hier betrof het een heks die luchtspiegelingen kon creëren. Morgana zou volgens deze verklaring van het Arabische begrip margān (koraal) zijn afgeleid, dat weer op het Griekse margarítēs / márgaron (parel) teruggaat.

Keltische godin

Een andere mogelijke verklaring van het ‘morgana’ uit de term ‘fata morgana’ is de Keltische godin Morrigan, de godin van de dood en de verwoesting. Deze godin wordt soms – met name door Ieren – geopperd als herkomst van het begrip. Als een soort heks was deze godin in staat om meerdere gedaanten aan te nemen en mensen te misleiden.

Ook interessant: Herkomst van ‘hocus, pocus, Pilatus pas’
…en: Het verschil tussen mythen, sagen, sprookjes en legendes

Bronnen

Internet
-http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/fatamorgana
-https://www.encyclo.nl/begrip/Fata%20Morgana
-https://nl.wikipedia.org/wiki/Fata_morgana_(luchtspiegeling)
-https://www.irishtimes.com/news/manipulations-of-morgana-1.102943
-https://www.dbnl.org/tekst/weil004kuns01_01/weil004kuns01_01_0006.php#f0119
-https://www.merriam-webster.com/dictionary/fata%20morgana
-http://keltische-en-germaanse-mythologie.clubs.nl/nieuws/detail/34245_oude-keltische-godin-morrigan
-https://nl.wikipedia.org/wiki/Morgana


Verder speuren:

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister


Uit het archief:

  • Het Duivelsbos

    Het Duivelsbos

    “…Delville Wood was gereduceerd tot een verbrijzelde woestenij van boomresten, verkoolde en brandende stronken en kraters gevuld met modder, bloed en lijken. Overal lagen lijken. Op sommige plaatsen lagen ze … Lees verder »
  • De belevenissen van een 16e-eeuwse beul

    De belevenissen van een 16e-eeuwse beul

    De soorten executies die Frantz – eerst als beulsgezel en later als meester – in diverse plaatsen in het Heilige Roomse Rijk uitvoerde – liepen uiteen. Zijn eerste executie als … Lees verder »
  • Tien verdwenen dagen

    Tien verdwenen dagen

    Getallen, tijdsaanduidingen, maten en geldbedragen lijken objectieve waarheden. Maar dat zijn ze niet. Ze zijn ontworpen naar de menselijke maat. Mythevorming, misverstanden, manipulaties en machtsvertoon liggen ten grondslag aan de … Lees verder »
  • Zondagskind – Betekenis en herkomst

    Zondagskind – Betekenis en herkomst

    Het begrip zondagskind wordt vaak in overdrachtelijke zin gebruikt. Wat betekent deze term en waar komt het begrip zondagskind vandaan? Lees verder »
Meer tips ➱