De uitdrukking ‘in de lappenmand zitten’ (of liggen) wordt vaak gebruikt om aan te geven dat iemand ziek is of zich niet goed voelt. Over het algemeen wordt deze uitdrukking vooral gebruikt wanneer de kwalen niet al te ernstig zijn en de verwachting is dat de zieke snel weer opknapt. Maar waar komt deze zegswijze eigenlijk vandaan?
De betekenis van ‘in de lappenmand zitten’ is vrij algemeen bekend, maar waar komt die lappenmand eigenlijk vandaan? De bekende taalkundige F.A. Stoett wijst er in zijn Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925) op dat er vroeger verschillende varianten in omloop waren. Zo werd eerder ook wel gezegd ‘hij zit in de kazemat’ of ‘hij is in de potten-bank’.
Met de lappenmand wordt volgens taalonderzoekers vrij letterlijk verwezen naar een mand waarin vroeger oude lappen werden gelegd die hersteld moesten worden, bijvoorbeeld omdat er gaten in zaten. Net zoals de zieke waren de betreffende stukken stof er dus even niet al te best aan toe, maar ze hoefden ook nog niet definitief afgedankt te worden. Een oude sok met gaten kon bijvoorbeeld nog wel even gestopt worden en een gat in een spijkerbroek kon men met wat naald en garen wel dichten. Zo was het dus ook met de zieke in de spreekwoordelijke lappenmand. Die had even wat rust en verzorging nodig en zou dan wel snel weer opkrabbelen.
Ook nog aardig om te vermelden: wie spijbelt en de baas (of schoolleiding) op de mouw spelt dat hij in de lappenmand zit en dus te ziek is om op te komen draven, houdt de ander ‘voor het lapje’. Het woord ‘lap’ staat hier voor iets als sukkel of domoor. De spijbelaar houdt de ander dus voor de gek met een verzonnen kwaal, in de hoop dat die er wel intrapt.
-Nederlandse spreekwoorden spreuken en zegswijzen – K. ter Laan
-https://www.rd.nl/artikel/744364-taalrubriek-in-de-lappenmand-is-minder-knus-dan-het-klinkt
–
Onder auspiciën van… – Herkomst en betekenis
Het vat der Danaïden vullen – Herkomst uitdrukking
Iemand op het schild hijsen of heffen – Betekenis en herkomst
Sfyria, je kan ernaar fluiten
