Absolutisme – Betekenis van het begrip

Met absolutisme wordt de regeringsvorm bedoeld waarin een persoon, vaak een vorst of koning, de volledig macht in handen heeft en geen verantwoording schuldig is tegenover zijn onderdanen of een parlement.

Charles Montesquieu
Charles Montesquieu
In Europa legitimeerden absolute vorsten hun alleenheerschappij eeuwenlang met de theorie van de droit divin, die stelt dat God de vorst de macht in handen heeft gegeven. Hierdoor hoefden de koningen alleen verantwoording aan God af te leggen en dus niet aan hun onderdanen. Dit systeem was kenmerkend voor het Europa van grofweg begin zestiende tot eind achttiende eeuw. Onder invloed van de Verlichting besloten verschillende vorsten, hoewel men vaak wel zo lang mogelijk alle macht in handen probeerde te houden, hierna toch enige verantwoording af te gaan leggen.

Absolutisme: Geen scheiding der machten

De moderne democratie kenmerkt zich door het feit dat de drie machten – de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht – zijn gescheiden. Binnen het absolutisme werden ze machten allemaal door dezelfde machthebber(s) gecontroleerd.

De beroemde Verlichtingsfilosoof Charles Montesquieu (1689-1755) stelde halverwege de achttiende eeuw dat de drie machten gescheiden dienden te worden. Zijn leer kwam bekend te staan als de Driemachtenleer of Trias Politica. Ook de beroemde Verlichtingsfilosoof John Locke (1632-1704) was een tegenstander van de alleenheerschappij van de absolute vorst. Volgens Locke bestond er niet zoiets als een droit devin. Een koning of keizer had in zijn ogen slechts één hoofdtaak en dat was niet de alleenheerschappij, maar het beschermen van de rechten van burgers op leven, gezondheid, vrijheid en bezit.

- advertentie -

Praktijk

Onder koning Lodewijk XIV van Frankrijk (1638-1715) bereikte het absolutisme zijn hoogtepunt. Deze koning zou ooit zelfs gezegd hebben:

“L’état, c’est Moi.” (De staat, dat ben ik)

Onder het motto une roi, ene loi, une foi (één koning, één wet, één geloof) probeerde de Zonnekoning alle touwtjes stevig in handen te houden. In de praktijk bleek het echter nog lastig om het tweede punt, één uniforme wetgeving, nationaal door te voeren. Het zeventiende-eeuwse Frankrijk bestond namelijk uit verschillende provincies met ieder eigen belastingstelsels en rechtssystemen. Zoals meer absolute vorsten leunde Lodewijk XIV daarom op allerlei vertegenwoordigers die zijn belangen in het land moesten verdedigen. Lang niet alle koninklijke richtlijnen werden echter overal doorgevoerd, waardoor de macht van de koning, zoals bij meer absolute vorsten, lang niet overal echt absoluut was.

Tegenwoordig zijn er in de wereld vrijwel geen absolute regeringen meer.

Lees ook: Droit divin – Het goddelijke recht van christelijke vorsten
…en: Lodewijk XIV (1638-1715) – De ‘Zonnekoning’ van Frankrijk
Boek: De Zonnekoning. Glorie en schaduw van Lodewijk XIV – Johan Op de Beeck

Bronnen

-https://www.ensie.nl/redactie-ensie/absolutisme
-Oriëntatie op geschiedenis: basisboek voor de vakdocent, red. Marcel van Riessen (p.233)
-https://en.wikipedia.org/wiki/Absolute_monarchy

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: