Geschiedenis van Vaderdag – Van persoonlijke ode tot wereldwijde traditie

Vaderdag wordt in Nederland elk jaar gevierd op de derde zondag in juni, en in België op de tweede. Op deze dag zetten kinderen hun vader in het zonnetje met een ontbijtje op bed en zelfgemaakte knutselwerkjes. De oorsprong van Vaderdag ligt in het begin van de twintigste eeuw in Amerika, als tegenhanger van Moederdag.

Moederdag – Feest voor winkeliers?

Lauwe thee en gebroken beschuitjes met jam en hagelslag. Op de tweede zondag van mei verrassen kinderen hun moeders traditioneel met een ontbijtje op bed. En natuurlijk met op school gemaakte knutselwerkjes. Maar vaak ook met bloemen en allerlei gekochte cadeaus. Want ook de commercie is dol op Moederdag.

Dertigduizend tulpen kregen de Rotterdamse schoolkinderen uitgedeeld in 1927. Een cadeautje voor hun moeder. De ‘Koninklijke Nederlandsche Maatschappij van Landbouw’ wilde zo Moederdag promoten. Goed voor de inkomsten van de bloemkwekers!

Een jaar later werd Moederdag inderdaad een officiële Nederlandse feestdag. Ook de banketbakkers zagen hun kans schoon. Bij wijze van reclame gaf de banketbakkersschool ieder jaar een kolossale moederdagtaart aan de koningin. Tot 1940 waren taart en bloemen de traditionele moederdagcadeaus, maar daarna begonnen ook de andere winkeliers met speciale aanbiedingen. Moederdag werd big business.

Anna Jarvis

Terwijl het feest ooit zo’n nobel doel had. Het initiatief kwam van de Amerikaanse Anna Jarvis. Zij was de dochter van een methodistenpredikant. Haar moeder zette zich altijd in voor het welzijn van andere moeders. Toen die in 1905 overleed, bedacht Anna Moederdag om alle moeders te eren. Ze koos de zondag na de sterfdag van haar moeder, de tweede in mei.

Anna schreef honderden brieven aan kerkleiders en politici om haar Moederdag te promoten. Met succes. In 1914 werd Moederdag een officiële feestdag en ook in Europa burgerde het feest in. Al snel kregen de winkeliers echter het feest in hun greep. Ook vaderdag, en later secretaressedag, omarmden ze. Anna was niet blij met de vercommercialisering van haar feest. Ze klaagde een aantal handelaars en branches aan, maar verloor alle rechtszaken. In 1948 stierf ze, ongetrouwd en kinderloos, in het armenhuis.

Sonora Smart Dodd

Anna Jarvis mag dan de grondlegger van Moederdag zijn, zij was niet de bedenker van Vaderdag. Die eer komt toe aan haar landgenoot Sonora Smart Dodd. Zij wilde haar vader, een alleenstaande veteraan uit de Amerikaanse Burgeroorlog, eren. Na het overlijden van zijn vrouw voedde hij namelijk in zijn eentje zes kinderen op. Als enige dochter hielp Sonora hem daar wel bij; ze was zestien jaar oud toen haar moeder in het kraambed stierf.

Geïnspireerd door het succes van Moederdag pleitte Sonora in 1910 voor een speciale dag voor vaders, in haar thuisstaat Washington. Haar voorstel werd goed ontvangen en op 19 juni van dat jaar vond in Spokane de eerste officiële Vaderdagviering plaats. Oorspronkelijk had Sonora 5 juni voorgesteld, de verjaardag van haar vader, maar uiteindelijk werd gekozen voor de derde zondag in juni – omdat dat praktischer zou zijn voor predikanten die de dag in hun diensten wilden opnemen.

Pas veel later werd Vaderdag breder gevierd. In 1966 riep president Lyndon B. Johnson 19 juni van dat jaar uit tot Vaderdag. Zes jaar later maakte president Nixon van de derde zondag in juni een officiële nationale feestdag in de Verenigde Staten. In veel andere landen, waaronder in Nederland (eind jaren dertig), werd het gebruik daarna overgenomen. Bij ons werd de dag aanvankelijk overigens in oktober gevierd. In de jaren zestig werd de dag verplaatst naar de derde zondag in juni.