KB verwerft eerste moderne atlas uit 1571

Kaart van 'Hollandia' in de door de KB verworven atlas
Kaart van ‘Hollandia’ in de door de KB verworven atlas
De Koninklijke Bibliotheek (KB) heeft een bijzondere wereldatlas uit de zestiende eeuw verworven, het Toonneel des Aerdt bodems van Abraham Ortelius. Deze atlas wordt beschouwd als de eerste moderne atlas: een gedrukt boek met kaarten van gelijk formaat die speciaal voor die uitgave gemaakt zijn. Volgens de bibliotheek is het exemplaar bijzonder omdat de ingekleurde kaarten voorzien zijn van beschrijvingen in het Nederlands.

'Flandria' in de door de KB verworven atlas
‘Flandria’ in de door de KB verworven atlas


De atlas is vervaardigd in Antwerpen, in de eerste jaren van de Tachtigjarige Oorlog. Alle kaarten zijn getekend naar door hem verzamelde bronnen door de Vlaamse cartograaf Abraham Ortelius en gegraveerd door Frans Hogenberg en de gebroeders Arsenius. De eerste uitgave in het Latijn, Theatrum Orbis Terrarum, werd in 1570 gedrukt door Gillis Coppens van Diest. Latere uitgaven kwamen van de persen van de beroemde drukker Christoffel Plantijn. Het werk werd een groot succes. Na de Latijnse editie verscheen snel deze Nederlandse en daarna ook edities en aanvullingen in het Duits, Frans, Spaans, Engels en Italiaans.

Het door de KB verworven exemplaar is een eerste editie uit 1571, aangevuld met kaarten uit latere supplementen, in totaal 93 kaarten. De bibliotheek:

Landen zijn soms op een voor ons onverwachte manier afgebeeld. Zo is Holland dwars op de kaart gezet, met de Noordzee aan de onderkant, wat een heel apart perspectief geeft. De wereldkaart en de kaart van Europa zijn door de inkleuring van een verrassende schoonheid. Hoewel in andere bibliotheken ook exemplaren te vinden zijn, is de vorm van dit exemplaar uiterst zeldzaam: op de achterkant van de kaarten is een beschrijving van het desbetreffende land gedrukt. De Nederlandse teksten zijn geen letterlijke vertalingen van de Latijnse; zij zijn geschreven voor een breed publiek. Bovendien wilde de eerste eigenaar kennelijk een puur Nederlands boek. Er was niet voor alle landen een Nederlandse tekst beschikbaar. In plaats van dan een beschrijving in een andere taal op te nemen, liet hij in die gevallen de achterkant van de kaarten blanco.

De atlas is in zijn geheel gedigitaliseerd en staat sinds dinsdag op de website van de KB

- advertentie -

Het Toonneel des Aerdt bodems is verworven met steun van de vriendenvereniging van de KB. Hoeveel er voor is betaald is niet bekendgemaakt. Donderdagmiddag 7 november is er een publiekslezing in de bibliotheek, waarin conservator Oude Drukken Marieke van Delft en Ortelius-specialist dr. Marcel van den Broecke de achtergronden en de bijzondere teksten van de Ortelius-atlas toelichten.

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier