1917 – Romanovs & Revolutie

In 2017 is het honderd jaar geleden dat de Russische Revolutie uitbrak en een einde maakte aan het tsarengeslacht van de Romanovs. In de Hermitage Amsterdam loopt van 4 februari tot 17 september 2017 een tentoonstelling over deze geschiedenis. Tegelijk is een gelijknamig tentoonstellingsboek verschenen: 1917. Romanovs & revolutie. Het einde van een monarchie van Michael Piotrovsky.

Tsaar Nicolaas II in 1909
Tsaar Nicolaas II in 1909
Het boek behandelt alle belangrijke gebeurtenissen in de aanloop naar het turbulente revolutiejaar 1917, waarna in de Sovjet-Unie decennialang het communisme de dienst uitmaakte. Aan bod komen onder meer de geschiedenis van de tsarenfamilies Alexander III en diens zoon Nicolaas II, de Romanovs tijdens de Eerste Wereldoorlog, de revolutionaire situatie bij het Winterpaleis en de Hermitage in 1917, het verloop van de Russische Revolutie en de nasleep van deze omwenteling.

Nicolaas en Alexandra

We maken in 1917. Romanovs & Revolutie onder meer kennis met tsaar Nicolaas II, een zachtaardige man die liever tijd besteedde aan zijn gezinsleven dan aan ceremoniële plichtplegingen, en zijn intelligente vrouw grootvorstin Alexandra Fjodorovna. Het echtpaar, dat in november 1894 – kort nadat Nicolaas zijn overleden vader opvolgde – trouwde, kreeg eerst vier dochters: Olga in 1895, Tatjana in 1897, Maria in 1899 en Anastasia in 1901. In 1904 kwam uiteindelijk hun zoon Aleksej ter wereld, wat van cruciaal belang was vanwege de vereiste mannelijke troonopvolging.

Al snel bleek echter dat Aleksej aan hemofilie leed, een ziekte waarbij bloedingen niet automatische stollen. Paniek dus. Elke bloeding van Aleksej bedreigde het voortbestaan van de tsarendynastie van de Romanovs. Aleksej zou ook de reden vormen om vanaf 1907 de gestoorde monnik Grigori Raspoetin, die Aleksej moest genezen maar vooral garant stond voor schandalen en roddels, binnen de intimi van de tsarenfamilie op te nemen.

- advertentie -
Tsaar Nicolaas II en zijn gezin in 1914 - cc
Tsaar Nicolaas II en zijn gezin in 1914 – cc

Kroning Nicolaas II in 1896

De plotselinge machtsovername in 1894 zorgde ervoor dat de officiële kroning pas anderhalf jaar later, in mei 1896, kon plaatsvinden. De voorbereiding van de festiviteiten in Moskou kostte namelijk veel tijd. De kroning verliep niet zonder incidenten, wat door tijdgenoten geïnterpreteerd werd als een slecht voorteken:

“De zware briljanten ketting van de Sint-Andreasorde, symbool van de macht en onoverwinnelijkheid van Rusland, raakte los van de hermelijnen mantel en viel voor de voeten van de tsaar op de grond.” (82)

Maar veel erger nog was de ramp op het Chondykaveld, net buiten Moskou, op 18 mei 1896, waar een volksfeest plaatsvond. Tijdens de festiviteiten waren gratis kroningssouvenirs te verkrijgen, zoals bekers, glazen en doeken, en er verspreidden zich geruchten dat er ook grotere ‘cadeaus’ uitgedeeld werden zoals rundvee, paarden en zelfs boerenhuisjes. In de drukte die dit veroorzaakte, een uitzinnige menigte van een 500.000 man kwam hierop af, werden meer dan duizend mensen doodgedrukt. Nicolaas en Alexandra besloten echter de festiviteiten daarna niet af te gelasten, maar door te feesten, zoals het geplande bal bij de Franse ambassadeur dat veel geld had gekost. Piotrovsky schrijft:

“Er begonnen geruchten rond te zingen over de onverschilligheid van de tsaar voor zijn eigen volk.” (64)

Al met al was het dus een slechte start voor het tsarenpaar Nicolaas en Alexandra.

Eerste Wereldoorlog als keerpunt

1917 - Romanovs & Revolutie
1917 – Romanovs & Revolutie
De Eerste Wereldoorlog vormde een katalysator in het proces dat uitliep op de Russische Revolutie. De Russische verliezen qua mankracht (begin 1917 al zes miljoen Russen), maar ook de voedseltekorten waren dramatisch en de roep om het beëindigen van de oorlog klonk steeds luider. Een cruciaal moment was de keuze van Nicolaas II om in de zomer van 1915 zelf opperbevelhebber van het Russische leger te worden. Aan de fronten kreeg het Russische leger het zwaar te verduren, terwijl in Rusland de impopulaire Alexandra en de gestoorde Raspoetin de lakens uitdeelden. In de media zongen wilde geruchten rond over spionage door Alexandra (die van Duitse komaf was) en Raspoetin.

Nicolaas II besloot ondanks de gigantische verliezen door te vechten, waarmee hij zijn eigen ondergang in de hand werkte:

“In november 1916 vaardigde Nicolaas een krijgsbevel uit, zich gedecideerd uitsprekend voor voortzetting tot de eindzege, dat wil zeggen: herstel van de etnografische grenzen van Rusland’, creatie van een vrij Polen én verovering van Constantinopel en de Turkse zeestraten.” (101)

Aangezien ook het Ottomaanse Rijk deelnam aan de oorlog, was de verovering van Constantinopel en de Turkse zeestraten voor Nicolaas II de sleutel tot de algehele overwinning. Deze idealistische overmoed, samen met het feit dat Nicolaas I de binnenlandse politiek totaal veronachtzaamde, zou de ondergang van de Romanovs inluiden.

~ Enne Koops

Boek: 1917. Romanovs & Revolutie – Michael Piotrovsky
Lees ook: Seks, macht en wellust bij de Romanovs

Bestel dit boek bij:

Tweede Kamer-zetel
Donderdag verschijnt bij uitgeverij Vantilt het boek 'Zetelroof. Fractiediscipline en afsplitsing in…
De CPN en de strijd tegen Apartheid
Ik loop door Amsterdam. Het is kwart voor elf, dus ik moet…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier