Week van de koloniale geschiedenis

Brulaap boven Damrak

Gebouw De Utrecht: parel aan De Rode Loper

Eerder dit jaar werd het heringerichte Damrak in Amsterdam feestelijk in gebruik genomen als eerste deel van De Rode Loper. Doel van dit project is om Amsterdam een representatieve entree te verschaffen. Als je nu op het eerste stuk Damrak langs de waterkant loopt, komen ook de statige gevels aan westzijde Damrak veel beter tot zijn recht. In deze blog staat collega Rixt Wieringa stil bij één van de fraaiste panden: gebouw De Utrecht (Damrak 28-30), het ‘Beeldenhuis’, dat is opgesierd met tal van geveldecoraties waaronder een brulaap.

Het Beeldenhuis

Je staat er meestal niet bij stil wanneer je over straat loopt. De beelden waarmee vele Amsterdamse gevels versierd zijn. Om ze te zien moet je vaak veel hoger kijken dan je doorgaans doet. Maar heb je je blik eenmaal omhoog gericht, dan gaat er een wereld voor je open.

Aan het drukke Damrak bijvoorbeeld, staat het pand De Utrecht, dat in 1904-1906 werd gebouwd voor de Levensverzekeringsmaatschappij Utrecht. Het gebouw op nummer 28-30, waarin zich tegenwoordig een vestiging van Intertoys bevindt, wordt ook wel ‘het Beeldenhuis’ genoemd en werd ontworpen door A.J. Kropholler en J.F. Staal.

Damrak 25-30, prent, ca. 1902. Op de nrs. 26-27 magazijn en op nr. 28, 29, 30 kantoorgebouw van verzekeringsmaataschappij ‘De Utrecht’, met daartussen ingang Karnemelksteeg. Foto Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.
Damrak 25-30, prent, ca. 1902. Op de nrs. 26-27 magazijn en op nr. 28, 29, 30 kantoorgebouw van verzekeringsmaataschappij ‘De Utrecht’, met daartussen ingang Karnemelksteeg. Foto Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Beelden van Mendes da Costa

De gevel is versierd met vele sculpturen van de beeldhouwer Joseph Mendes da Costa (1863-1939). De grootste beelden aan de gevel zijn vijf figuren ter hoogte van de eerste verdieping. Elk figuur symboliseert een element van het verzekeringswezen: de beschermende liefde, de spaarzaamheid, de wijsheid die het kwaad bedwingt, de wisselvalligheid der tijden en de waakzaamheid.

- advertentie -
Damrak 28-30, Gebouw De Utrecht, geveldetail. Foto Han van Gool, 1989. Collectie Bureau Monumentenzoeg. Foto Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.
Damrak 28-30, Gebouw De Utrecht, geveldetail. Foto Han van Gool, 1989. Collectie Bureau Monumentenzoeg. Foto Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Niet minder fraai is de overvloed aan dieren hoger aan de gevel. Agressieve mandrils en brulapen trekken de aandacht. Kameleons, uilen en eekhoorns sieren de rest van de gevel. Mendes da Costa stond bekend om zijn diersculpturen. Het zijn vooral apen die een grote rol in zijn beeldhouwwerken spelen. In de vroege 20ste eeuw was hij bijna dagelijks in Artis te vinden. Daar observeerde hij in het Apenhuis de diertjes totdat elke huidplooi, beweging en expressie in zijn geheugen stond gegrift. Niet voor niets werd hem in 1914 een eredoctoraat in de biologie verleend aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Kantoorgebouw De Utrecht, detail. Foto Casper Wichers in ‘Honderd gezichten op het Damrak’, Guus Kemme en Casper Wichers, Amsterdam 1987
Kantoorgebouw De Utrecht, detail. Foto Casper Wichers in ‘Honderd gezichten op het Damrak’, Guus Kemme en Casper Wichers, Amsterdam 1987

Brulaap onder dakgoot – en in vitrine

De brulaap op de bovenste afbeelding is een gipsen model voor een sculptuur hoog aan de gevel van het gebouw, net onder de dakgoot van het gebouw De Utrecht. Deze schreeuwende aap is momenteel te vinden in het souterrain van Museum Willet-Holthuysen (Herengracht 605, Amsterdam), waar hij in een gemengde kunstnijverheidspresentatie te zien is tot en met 11 oktober 2015. De brulaap verkeert daar in het gezelschap van een kameleon, beer en zittende twee aapjes.

~ Amsterdam MuseumRixt Wieringa

Deze blog is een bewerking van een recente bijdrage in de rubriek Hebben en Houwen van het Amsterdam Museum in stadsblad De Echo. Voor meer informatie over de feestelijke opening van ‘Rode Loper Damrak’ klik hier.

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: