Week van de koloniale geschiedenis

De eerste viool spelen

Herkomst van de uitdrukking

Wie de eerste viool speelt, heeft het hoogste woord en heeft er een handje van de baas te spelen over anderen. Hij of zij heeft ook vaak het meeste te zeggen. De zegswijze is niet geheel verwonderlijk afkomstig uit de concertwereld.

De uitdrukking is ontleend aan een strijkkwartet, waar de eerste viool de voornaamste rol vervult. In een orkest is hij of zij aanvoerder van de strijkers en tegelijk de rechterhand van de dirigent. Deze vioolspelers hebben hun sporen doorgaans al verdiend in de muziekwereld en daarnaast beschikken ze over de benodigde leidinggevende kwaliteiten.

Wie in spreekwoordelijke zin graag “de eerste viool speelt”, heeft geen last van bescheidenheid en wil graag op de voorgrond treden. Te pas en te onpas verkondigt deze persoon zijn mening en in discussies voert hij graag “de boventoon”. Hoe oud de uitdrukking precies is, is niet bekend. In zijn beroemde boek Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925) schreef de taalkundige F.A. Stoett het volgende over de uitdrukking:

“ergens het meest in te brengen hebben, eene eerste rol spelen, den toon aangeven, den boventoon voeren, mnl. vore singhen, of zooals men in Zuid-Nederland zegt ergens den eersten regel schrijven (Schuerm. 530 b). De uitdrukking is ontleend aan een strijkkwartet, waar de eerste viool de voornaamste rol vervult.”

Meer historische uitdrukkingen en gezegden
Boekenrubriek: Taalgeschiedenis

- advertentie -

Bronnen

– https://www.volkskrant.nl/recensies/mozart-speelt-altijd-de-eerste-viool~a854623/
– http://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_2526.php

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: