Hegemonie – betekenis en herkomst

De term hegemonie wordt in de geschiedwetenschappen regelmatig gebruikt. Wat is de betekenis van dit begrip en waar komt deze term vandaan?

Betekenis van hegemonie

Antonio Gramsci
Antonio Gramsci
Hegemonie betekent dat een bepaalde groep, partij of staat overwicht heeft over een andere groep of partij. Letterlijk betekent het begrip leiderschap, opperheerschappij, overwicht of suprematie. Vaak is hiervan in politiek opzicht sprake, maar dit kan ook op cultureel, ideologisch, economisch of religieus gebied het geval zijn. Zo had de Sovjet-Unie gedurende de Koude Oorlog lange tijd de suprematie in Oost-Europa. In de westerse wereld hadden de Verenigde Staten kort na de Tweede Wereldoorlog een economisch overwicht, waardoor ze het Marshallplan konden lanceren. De islam heeft in grote delen van Azië en Afrika een religieus-culturele hegemonie. En het Britse Rijk was een hegemoniale mogendheid van de achttiende eeuw tot de Eerste Wereldoorlog.

Herkomst van het begrip

Het begrip is afkomstig van het Griekse woord ἡγεμών (hègemoon), wat aanvoerder, gids of leider betekent. Eén groep, land of leider bepaalt wat er in een gebied gebeurt, of in cultureel of religieus opzicht. Vaak wordt deze positie afgedwongen door geweld of door een oorlog. Maar het kan ook zijn dat een situatie waarbij één partij een dominante, hegemoniale invloed heeft langzaam is gegroeid; en de mensen in een gebied daaraan geleidelijk gewend zijn geraakt.

Filosoof Antonio Gramsci en diens theorie over culturele hegemonie

Een bekende theorie over ‘culturele hegemonie’ is geformuleerd door de filosoof Antonio Gramsci (1891-1937), een volgeling van de denker Karl Marx. Volgens hem was dit een cultureel leiderschap dat wordt gevormd door de bevoorrechte klassen in een samenleving. Deze hogere klassen hadden de zeggenschap over het onderwijssysteem, de media, waren dominant in wetenschap en kerk. Hierdoor kon deze cultureel dominante klasse de normen, waarden en perceptie van de werkelijkheid in een maatschappij vormen.

- advertentie -

Boekentip: Onder aristocraten in Nederland 1848-1914 – Jaap Moes
Wellicht interessant: Propaganda – betekenis, kenmerken en voorbeelden
Lees ook: Aristocratie – betekenis en kenmerken

Bronnen

Internet
-https://www.ensie.nl/redactie-ensie/hegemonie
-http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/hegemonie
-https://www.britannica.com/topic/hegemony
-https://en.wikipedia.org/wiki/Hegemony


Archiefstukken:

  • De nazi en de psychiater

    De nazi en de psychiater

    Het vliegtuig, een kleine Piper L-4, kwam niet in beweging. De enige passagier, Hermann Göring – jachtvlieger tijdens de Eerste Wereldoorlog, hoofd van de ooit zo beruchte Luftwaffe en de … Lees verder »
  • Over zwarte zwanen en geschiedenis

    Over zwarte zwanen en geschiedenis

    Vanaf de Middeleeuwen komen de zwanen de Brugse geschiedenis binnengezwommen. In het begin van de vijftiende eeuw had Brugge immers het recht om zwanen te houden afgekocht van de graaf … Lees verder »
  • De moord op Caesar

    De moord op Caesar

    Julius Caesar had de alleenheerschappij in het Romeinse Rijk veroverd en was er niet in geslaagd deze aanvaardbaar te maken voor zijn tijdgenoten, die de republiek zeer toegenegen waren. En … Lees verder »
  • Korte metten maken

    Korte metten maken

    Wie korte metten maakt met iets of iemand, treedt daadkrachtig op, klaart een klus snel en kordaat, of stelt zich genadeloos op en leert iemand een lesje. Lees verder »
Meer tips ➱

Verder speuren:

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister