Hendrik I van Engeland – koning en hervormer

Hendrik I van Engeland (1068–1135), bijgenaamd Beauclerc, regeerde van 1100 tot 1135. Hij hervormde het Engelse bestuur, heroverde Normandië en verloor in 1120 zijn enige wettige zoon bij de ramp met de La Blanche Nef – een gebeurtenis die uitmondde in een langdurige opvolgingscrisis.

Hendrik I van Engeland werd geboren in 1068 in het Normandische plaatsje Gisors. Dit als jongste zoon van Willem I de Veroveraar en diens gemalin Mathilda van Vlaanderen. Nadat zijn vader in 1087 overleed erfde Hendrik alleen de stad Avranches en het graafschap Coutances. Zijn oudere broer Robert kreeg Normandië en zijn andere broer, Willem II van Engeland, erfde het door zijn vader veroverde Engeland.

Koning Willem II van Engeland overleed echter in 1100 tijdens een jachtpartij. Hendrik wist hierna de Engelse troon te veroveren. Nog hetzelfde jaar werd hij gekroond als de nieuwe koning van Engeland. Anders dan zijn broer vond Hendrik een goede relatie met de kerk wel van belang. De relatie tussen kerk en staat verbeterde hierdoor en de eerder verbannen aartsbisschop Anselmus van Canterbury keerde terug naar Engeland. Rond 1106 kwam er een einde aan de Investituurstrijd.

In 1106 veroverde Hendrik I Normandië op zijn broer Robert, waardoor het rijk van zijn vader weer verenigd was. In Engeland centraliseerde Hendrik I het bestuur. Zo richtte hij bijvoorbeeld de exchequer op, een centrale financiële administratie. Verder breidde hij de koninklijke rechtspraak uit.

Anders dan in Engeland bleef Hendriks macht in Normandië wankel. Dit voornamelijk door het optreden van Willem Clito, Roberts zoon, die jarenlang probeerde het graafschap Normandië te heroveren.

Huwelijken en opvolgingscrisis

Hendrik I trouwde op 11 november met Mathildis van Schotland. Uit dit huwelijk werden vier kinderen geboren. De enige wettige zoon was Willem Adelin, maar deze kwam in 1120 om het leven bij de schipbreuk van de La Blanche Nef. Met zijn dood verdween de directe mannelijke opvolging en ontstond een dynastiek probleem dat het koninkrijk jarenlang zou ontwrichten.

Na de dood van Mathildis van Schotland hertrouwde de koning in 1121 met Adelheid van Leuven, maar dit huwelijk bleef kinderloos. Hendrik wees daarop zijn dochter Mathildis aan als erfgenaam en liet de Engelse edelen haar trouw zweren.

De koning verwekte tijdens zijn leven vele onwettige kinderen bij verschillende vrouwen van wie de identiteit in sommige gevallen niet bekend is. Hendrik I erkende tussen de twintig en vijfentwintig van deze onwettige kinderen.

Hendrik overleed op 1 december 1135 in de omgeving van Gisors, mogelijk aan een voedselvergiftiging. Ondanks eerdere afspraken grepen de Normandische groten na zijn dood naar de macht en erkenden zijn neef Stefanus van Blois als koning. De daaropvolgende burgeroorlog, bekend als The Anarchy (1138–1153), vormde een van de roerigste perioden uit de Engelse Middeleeuwen.