Rijksdagbrandverordening & Machtigingswet (1933)

De Machtigingswet van 23 maart 1933, was een ingrijpende grondwetsherziening die doorgevoerd werd door Adolf Hitler. Samen met de Rijksdagbrandverordening – die de burgerrechten sterk inperkte – bood deze wet een juridisch-legitieme basis voor de opbouw van het dictatoriale en ondemocratische Derde Rijk.

Ondertekening van de Machtigingswet
Ondertekening van de Machtigingswet
De Machtigingswet werd vastgelegd op 23 maart 1933 en een dag later publiekelijk afgekondigd. In het Duits werd Hitlers machtigingswet Ermächtigungsgesetz genoemd of Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich (Wet tot het lenigen van de nood van volk en rijk).

Van Rijksdagbrandverordening naar Machtigingswet (februari en maart 1933)

Op 30 januari 1933 trad Adolf Hitler, wegens gebrek aan alternatieven, aan als Rijkskanselier. Kort na zijn aantreden, op 27 februari 1933, brak de Rijksdagbrand uit, die door de nazi’s werd aangegrepen om de Rijksdagbrandverordening (Reichstagsbrandverordnung, 28 februari 1933) – voluit de Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutz von Volk und Staat geheten – door te voeren. Deze wet zette allerlei burgerrechten buitenspel uit de Weimarer Verfassung, de Weimargrondwet.

De inhoudelijk vergaande noodverordening was afgekondigd door president Paul von Hindenburg conform artikel 48 (over de noodtoestand) van de Weimargrondwet. Onder meer Reichskanzler Adolf Hitler, minister van Binnenlandse Zaken Wilhelm Frick en Franz Gürtner de minister van Justitie.

- advertentie -

De meeste historici beschouwen de datum 24 maart 1933 als einddatum van de Weimarrepubliek, omdat toen de Machtigingswet inging. Waar de Rijksdagbrandverordenung de burgerrechten uitschakelde, zorgde de Machtigingswet voor de uitschakeling van de democratie. Met de invoering van de Machtigingswet schakelde de Rijksdag zichzelf als parlement uit. De regering-Hitler verkreeg met de Machtigingswet vergaande bevoegdheden haar eigen gang te gaan en een nationaalsocialistische politiek te voeren, zonder tussenkomst van een controlerend parlement.

Gevolgen van de Machtigingswet (vanaf maart 1933)

De Machtigingswet had diepingrijpende gevolgen voor Duitsland en uiteindelijk de Europese geschiedenis en wereldgeschiedenis. Na de aanname van de Rijksdagbrandverordening en de Machtigingswet volgden agressieve, dictatoriale en repressieve maatregelen in Duitsland zich in razendsnel tempo op.

Neurenberger wetten
Neurenberger wetten
Om enkele voorbeelden te noemen:

  • In oktober 1933 stapte Duitsland uit de Volkenbond als verzet tegen het Verdrag van Versailles
  • In de Nacht van de lange Messen (30 juni-2 juli 1935) schakelde Hitler zijn directe concurrenten van de SA uit
  • Vanaf 2 augustus 1934 – toen Paul von Hindenburg was gestorven – mat Hitler zichzelf de titel Führer aan
  • In maart 1935 werd de dienstplicht heringevoerd, en repressie ontaardde in openlijk racisme en antisemitisme toen op 15 september 1935 de Neurenberger Wetten in werking traden. Het scherpst werd dit duidelijk tijdens de Reichskristallnacht in november 1938.
  • Hitler lijfde vanaf 1935 het ene na het andere gebied in, zoals het Saarland, Rijnland, Sudetenland en Oostenrijk.

Waar Hitlers agressieve, repressieve en raciale beleid op uitliep, is bekend: de Tweede Wereldoorlog, die begon met de Duitse inval van polen op 1 september 1939.

Boekentip: Kristallnacht. Voorspel van de vernietiging 1938-1945 – Martin Gilbert
Lees ook: Tijdlijn & samenvatting geschiedenis Weimarrepubliek
Overzicht van Boeken over de geschiedenis van Duitsland

Bronnen

- advertentie -

-https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/60/machtigingswet-en-gelijkschakeling
-https://histobron.nl/machtigingswet-1933-tekst/
-https://histobron.nl/rijksdagbrandverordening-reichstagsbrandverordnung-februari-1933/
-http://www.blikopdewereld.nl/geschiedenis/studiekhoekgeschiedenis/historische-overzichten/150-ontwikkelingen-duitsland-na-machtsaanvaarding-hitler-op-30-januari-1933
-https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijksdagbrandverordening

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: