Vrouw achter de schermen

De vrouw die Friesland redde – Albertine Agnes en het Rampjaar 1672
/
3 minuten leestijd
Albertine Agnes van Oranje-Nassau en haar drie kinderen geschilderd door: Abraham van den Tempel. (Publiek domein/wiki)
Albertine Agnes van Oranje-Nassau en haar drie kinderen geschilderd door: Abraham van den Tempel. (Publiek domein/wiki)

Ze was een dochter van stadhouder Frederik Hendrik en dus een kleindochter van Willem de Zwijger. Op haar achttiende trouwde ze met Willem Frederik Nassau-Dietz, de stadhouder van Friesland (en naderhand ook van enkele andere provincies in het noorden). Het echtpaar ging wonen in Leeuwarden. Het zette drie kinderen op de wereld, van wie er twee de volwassen leeftijd bereikten. Na de vroege dood van haar man werd ze regentes van haar nog zeer jonge zoon Hendrik Casimir. Tijdens het rampjaar 1672 speelde ze een belangrijke rol bij de verdediging van Friesland en daarmee van de Republiek der Verenigde Nederlanden.

Albertine Agnes, Prinses van Oranje, Vorstin van Nassau-Dietz
Albertine Agnes, Prinses van Oranje, Vorstin van Nassau-Dietz
Albertine Agnes Nassau geldt als een voorouder van het huidige Oranjegeslacht. Dat stamt, zoals bekend, niet rechtstreeks van Willem de Zwijger af, maar van de Friese zijtak. Albertine Agnes was de overgrootmoeder van de latere stadhouder Willem IV. Toch bestond er tot voor kort geen biografie van deze niet-alledaagse vrouw. Nu wel. Ze is geschreven door Sunny Jansen en heet De vrouw die Friesland redde.

Die titel is nauwelijks overdreven. Als voogd van haar minderjarige zoon, op papier de nieuwe noordelijke stadhouder, oefende ze grote invloed uit op bestuur en oorlogsvoering in het gebied. Zij het vooral achter de schermen, want ze was tenslotte een vrouw.

Broer

De auteur heeft het leven van Albertine Agnes uitvoerig in kaart gebracht. De echtgenote van de Friese stadhouder werd geboren in Den Haag in 1634. Haar broer was de Hollandse stadhouder Willem II, die door zijn voortijdige dood maar kort aan het bewind was. Diens opvolger Willem III, die ook zou regeren over Engeland en Ierland, was een neef van haar.

Toen ze nog maar heel jong was maakte Willem Frederik Nassau-Dietz haar al het hof. Aanvankelijk wilde ze niets weten van de ruim twintig jaar oudere aanbidder, maar uiteindelijk trad ze toch met hem in het huwelijk. De verbintenis was aanvankelijk niet erg gelukkig, maar leidde wel tot nageslacht. Haar dochter Amalia werd geboren in 1655, haar zoon Hendrik Casimir twee jaar later. In 1664 werd er opnieuw een dochtertje geboren, maar dat stierf al na enkele jaren.

Willem Frederik van Nassau-Dietz
Willem Frederik van Nassau-Dietz
In oktober 1664 overkwam Willem Frederik een bizar ongeluk. Bij het schoonmaken van zijn pistolen ging er één niet af. Hij bekeek het nog eens goed om te zien wat er mis was en werd toen alsnog getroffen door een kogel. Willem Frederik raakte zwaargewond en overleed na enkele dagen.

Conform eerder gemaakte afspraken riepen de Staten van Friesland zijn zoon Hendrik Casimir uit tot nieuwe stadhouder. Ook de Staten van Groningen en Drenthe deden dat. Omdat hij pas zeven jaar oud was kreeg zijn moeder de voogdij. Daarmee verwierf ze ook indirecte bestuursmacht. Vooral op militair gebied deed ze zich gelden. Ze bemoeide zich rechtstreeks met de verdediging van haar grondgebied toen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in 1672 in oorlog kwam met Frankrijk, Engeland en de Duitse bisdommen Keulen en Münster. Met name de Münsterse bisschop Bernhard von Galen (‘Bommen Berend’) vormde een bedreiging voor Noord-Nederland.

Mede dankzij Albertine Agnes wist de republiek, en in het bijzonder het noordelijk deel daarvan, hem te weerstaan. Zij vocht (uiteraard) niet zelf mee, maar oefende wel druk uit op de Staten van Friesland om grote stukken land onder water te zetten (inundatie). De troepen van Bommen Berend moesten daardoor na enige tijd de aftocht blazen.

De vrouw die Friesland redde - Sunny Jansen
De vrouw die Friesland redde – Sunny Jansen
Nadat Hendrik Casimir in 1679 het stadhouderschap daadwerkelijk was gaan bekleden, trok Albertine Agnes zich terug. Ze vestigde zich op het landgoed Oranjewoud bij Heereveen, waar ze onder meer lanen en tuinen liet aanleggen. Ook verzamelde ze kunstvoorwerpen. Ze overleed in 1696.

Citaten

Sunny Jansen beschrijft het leven van Albertine Agnes gedetailleerd en hier en daar met verve. Jammer genoeg gebruikt ze nogal wat specialistische termen (‘bezending’ bijvoorbeeld) die best te vermijden waren geweest. Ook de talrijke citaten uit het oud-Nederlands en oud-Frans hadden wel enige toelichting en zelfs vertaling verdiend.

~ Fons Kockelmans

Boek: De vrouw die Friesland redde – Sunny Jansen

Bekijk dit boek bij:

Bekijk dit boek bij Historiek Geschiedenisboeken

Abonneer
Stuur mij een e-mail bij
guest
0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Eerder gepubliceerd

Afrika is groter dan Canada, de VS en China samen

Hierna verschenen

Vrouw van karakter

0
Reageren op dit bericht?x