Amsterdam en het einde van de Koude Oorlog

Val van de Sovjet-Unie 25 jaar geleden

Amsterdam MuseumIn 2016 is het vijfentwintig jaar geleden dat de Sovjet-Unie uiteenviel en er een einde kwam aan de Koude Oorlog, het conflict dat de wereld ruim veertig jaar lang in zijn greep hield. De Koude Oorlog en bijbehorende nucleaire dreiging hebben ook invloed gehad op Amsterdam, waar op straat gedemonstreerd werd tegen de atoom- en neutronenbom en ondergronds schuilkelders aangelegd werden voor noodsituaties.

Politieke en economische crisis

De Sovjet-Unie verkeerde in een politieke en economische crisis, toen Michail Gorbatsjov in 1985 aan de macht kwam en het land met de leuzen glasnost (vrijheid van meningsuiting) en perestrojka (een open politiek en economisch systeem) probeerde te hervormen. Deze hervormingen stuitten tegen de borst van enkele conservatieve leden van de Communistische Partij, die zich verenigden in de Augustusstaatsgreep. Als gevolg stapte Gorbatsjov op 24 augustus op als hoofd van de Communistische Partij.

Verschillende Sovjetrepublieken maakten dankbaar gebruik van dit machtsvacuüm door zich onafhankelijk te verklaren. Met het tekenen van het Akkoord van Minsk en het terugtreden van Gorbatsjov als president hield de Sovjet-Unie in december 1991 definitief op te bestaan.

Katoenen protesttasje met de tekst ‘Kernwapens weg!’, ca. 1972, en protestbutton met de tekst ‘Stop de neutronenbom’, ca. 1978. Amsterdam Museum, KA 20256 en KA 22295.

Katoenen protesttasje met de tekst ‘Kernwapens weg!’, ca. 1972, en protestbutton met de tekst ‘Stop de neutronenbom’, ca. 1978. Amsterdam Museum, KA 20256 en KA 22295.

Einde van de Koude Oorlog

Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam er een einde aan het tijdperk van de Koude Oorlog, de machtsstrijd tussen de VS en de USSR die de internationale verhoudingen decennialang op scherp gezet heeft. Een belangrijk onderdeel van deze strijd was een wapenwedloop tussen de twee grootmachten. Beide blokken, de VS met zijn West-Europese bondgenoten en de USSR met zijn Oost-Europese satellietstaten, hadden zich decennialang voorbereid op een mogelijke nucleaire uitbarsting van geweld, die er nooit is gekomen. De dreiging van atoom- en neutronenbommen heeft in Nederland geleid tot demonstraties en actiecomités als Stop de Neutronenbom.

- advertentie -
Sluisruimte tussen station en schuilkelder in metrostation Weesperplein, 2013. Foto door Mojito, Wikimedia Commons.

Sluisruimte tussen station en schuilkelder in metrostation Weesperplein, 2013. Foto door Mojito, Wikimedia Commons.

Nucleaire dreiging

Deze nucleaire dreiging vond ook op andere manieren zijn weerslag in Amsterdam. Om voorbereid te zijn op een eventuele atoomoorlog werden op verschillende plaatsen in de stad atoomschuilkelders geconstrueerd. Zo ook in metrostations van de nieuwe Oostlijn, die in de jaren zeventig werden aangelegd. Enkele gedeeltes van de metrostations in het centrum konden met dikke schuifdeuren worden afgesloten, waardoor er schuilruimtes ontstonden. De schuilkelder van metrostation Weesperplein zou aan zo’n 12.000 Amsterdammers plaats geboden hebben.

Koninklijke Verkade Fabrieken N.V., blik met noodrantsoen biscuits, 1961. Amsterdam Museum, KA 20832.2.

Koninklijke Verkade Fabrieken N.V., blik met noodrantsoen biscuits, 1961. Amsterdam Museum, KA 20832.2.

Schuilkelders onder onze stad

Het is echter maar de vraag hoe succesvol de schuilkelders in werkelijkheid zouden zijn geweest. Ze boden namelijk lang niet voldoende ruimte voor de groeiende stadsbevolking. Slechts een klein gedeelte van de Amsterdammers had erin gepast. Een nog veel kleiner percentage wist ook daadwerkelijk van het bestaan van de schuilkelders af. Gelukkig is de Koude Oorlog ‘koud’ gebleven en kunnen we nu terugkijken op een interessant stukje geschiedenis onder de stenen van de stad.

~ Amsterdam MuseumSarah Remmerts de Vries

Meer Koude Oorlog
Boek: De Koude Oorlog – Een nieuwe geschiedenis (1917-1991)

Willekeurige foto van enkele zwaarden - cc
De rechterlijke macht bestaat inmiddels al meer dan tweehonderd jaar. Maar hoe…
Snapt Frits van Oostrom het eigenlijk wel
Dat internet, weet je, dat is eigenlijk best belangrijk. Althans, dat zegt…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: