KlussenKlussen

Jan van Schaffelaar en zijn sprong van de toren van Barneveld (1482)

Het verhaal van Jan van Schaffelaar is één van de bekendste verhalen uit de tijd van de zogenaamde Hoekse en Kabeljauwse twisten, een periode waarin twee facties binnen de elite van het graafschap Holland met elkaar overhoop lagen.

- ad -

Beeld van Jan van Schaffelaar voor de toren in Barneveld - cc
Beeld van Jan van Schaffelaar voor de toren in Barneveld (CC BY-SA 3.0 – HenvD – wiki)
Er is eigenlijk maar weinig bekend over Jan van Schaffelaar. Zo is bijvoorbeeld onduidelijk waar en wanneer hij werd geboren. Vermoed wordt dat Van Schaffelaar eind vijftiende eeuw als ruiteraanvoerder gelegerd was op kasteel Rosendael in Rozendaal.

“Ic en wil u in geenen last brenghen”

In het conflict tussen de Hoeken en de Kabeljauwen koos de aanvoerder de zijde van de Kabeljauwen. Op 16 juli 1482 zou hij met zo’n twintig mannen in Barneveld de toren van de huidige Oude Kerk hebben veroverd. De toren werd hierna echter al snel beschoten door Hoeken uit Nijkerk en Amersfoort. De Kabeljauwen zaten ingesloten en nadat enkele van hen waren gedood, besloot men te onderhandelen over overgave. De Hoeken lieten echter weten de overgave alleen te accepteren als Jan van Schaffelaar door de andere mannen naar beneden zou worden gegooid. De Kabeljauwen weigerden dit. Om te voorkomen dat alle mannen werden gedood, besloot Jan van Schaffelaar hierop om dan zichzelf maar van de toren te werpen. Voor hij dit deed sprak hij volgens de overlevering de volgende woorden:

“Lieve gesellen, ic moet ummer sterven, ic en wil u in geenen last brenghen”. (Lieve gezellen, ik moet toch eenmaal sterven, ik wil u geen moeilijkheden bezorgen)

Jan van Schaffelaar overleefde de val, maar werd beneden alsnog door de Hoeken gedood.

- advertentie-

- ad -
- advertentie -

Antonius Matthaeus

Het verhaal over de volksheld werd opgetekend in de Utrechtse kroniek van historicus Antonius Matthaeus. Daarbij moet wel aangetekend worden dat dit in 1698 gebeurde, 216 jaar ná de sprong. Daarmee is moeilijk na te gaan in hoeverre de geschiedenis op waarheid berust. Feit is in ieder geval dat het verhaal van Jan van Schaffelaar in de loop der eeuwen veel kunstenaars en schrijvers heeft geïnspireerd. Het verhaal wordt onder meer beschreven in de romantische historische roman De Schaapherder (1838) van Jan Frederik Oltmans. En Thea Beckman schreef over de sprong in haar boek Hasse Simonsdochter.

Op 15 september 1903 werd op het Torenplein van Barneveld een standbeeld van Jan van Schaffelaar onthuld, ontworpen door Bart van Hove. De toren zelf is niet meer authentiek. Deze werd in 1828 compleet herbouwd.

Meer Middeleeuwen
Boek: De sprong van Jan van Schaffelaar

Het verhaal van volksheld Jan van Schaffelaar:

- ad -

Verder speuren:

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister


Uit het archief:

  • Abelardiseren: theoloog op non-actief

    Abelardiseren: theoloog op non-actief

    'Abelardiseren' is een vrij onbekend werkwoord dat in de negentiende eeuw uit de meeste Nederlandse en Franse woordenboeken is geschrapt. Eigenlijk is dat onterecht. De term heeft namelijk een bijzondere geschiedenis. Abelardiseren verwijst naar de beroemdste theoloog uit de twaalfde …Lees bericht »
  • Wie is de uitvinder van de patatfriet?

    Wie is de uitvinder van de patatfriet?

    De Vlaamse kunsthistoricus Paul Ilegems denkt het antwoord te weten: niemand minder dan Teresa van Avila (1515-1582), de Spaanse mystica die vermoedelijk het bekendst is van het standbeeld dat Bernini maakte.Lees bericht »
  • De ordner, een Duitse uitvinding natuurlijk

    De ordner, een Duitse uitvinding natuurlijk

    Van oudsher staan de Duitsers namelijk bekend als een volkje dat van duidelijke regels en veel orde houdt. Bekende Duitse gezegdes zijn dan ook “Ordnung muss sein” en “Ordnung ist das halbe leben”.Lees bericht »
  • De duikboot van Antoine Lipkens

    De duikboot van Antoine Lipkens

    Op 21 december 1906 nam de Koninklijke Marine haar eerste onderzeeboot, de Hr.Ms. O 1, officieel in gebruik. Anderhalf jaar eerder was op de scheepswerf van de Koninklijke Maatschappij De Schelde te Vlissingen de kiel gelegd van deze duikboot, die …Lees bericht »

Veel meer tips ➱


Blij met deze site?

Klant bij Bol?Klant bij Bol? Bestel via deze link en Historiek krijgt een kleine vergoeding. Dank u wel!