Magna Carta (1215) – Betekenis van het ‘Grote Charter’

Democratisch document uit de Middeleeuwen

De Magna Carta (1215) – ook wel ‘het Grote Charter’ geheten – is een van de bekendste grondwettelijke documenten ter wereld. De Magna Carta is een politiek handvest waarin vrijheden voor de Engelse leenmannen en geestelijken, evenals nieuwe regels voor de rechtspraak werden vastgelegd. Op 15 juni 1215 ondertekende de Engelse koning Jan zonder Land (1167-1216) dit document bij Runnymede.

Jan zonder Land
Jan zonder Land
De Magna Carta, een van de bekendste grondwettelijke documenten ter wereld, bevatte 63 artikelen die met name gunstig waren voor de geestelijken en edelen en de macht van de Engelse koning inperkten. Historici en politicologen beschouwen de Magna Carta als een keerpunt in de constitutionele geschiedenis; het was een van de eerste democratische wetten. Uniek was het idee dat iedereen, óók de koning, ondergeschikt was aan de wet.

Inhoud Magna Carta

In de Magna Carta stond onder meer dat Engelse koningen zich voortaan afzijdig dienden te houden van kerkelijke benoemingen. Tevens mocht de Engelse koning niet meer eigenhandig belasting heffen over goederen of inkomsten. Daarvoor moest hij eerst overleg plegen met een raad van baronnen. Deze raad bestond uit 25 leenmannen die de koning controleerden. De beroemdste bepaling uit de Magna Carta was echter artikel 39, waarin stond dat elke vrije man recht had op rechtsbescherming en een eerlijk proces:

“No free man shall be seized or imprisoned, or stripped of his rights or possessions, or outlawed or exiled, or deprived of his standing in any other way, nor will we proceed with force against him, or send others to do so, except by the lawful judgement of his equals or by the law of the land. To no one will we sell, to no one deny or delay right or justice.”

Het negeren of overtreden van de bepalingen door de koning zou leiden tot gewapende interventie.

- advertentie -

Het grootste deel van de Magna Carta was overigens haast letterlijk overgenomen uit de eerder door koning Hendrik I (1068-1135) opgestelde The Charter of Liberties, dat de Engelse adel burgerlijke vrijheden verleende.

Nietigverklaring door paus en heruitgaven

Houtsnede (19e eeuw) van de ondertekening van de Magna Carta door koning Jan zonder Land
Houtsnede (19e eeuw) van de ondertekening van de Magna Carta door koning Jan zonder Land
Jan zonder Land had de Magna Carta wel ondertekend, onder druk, maar hij verzette zich er hevig tegen. Paus Innocentius III (ca.1160-1216) nam het voor de Engelse koning op en verklaarde de Magna Carta op 24 augustus 1215 nietig. Vervolgens excommuniceerde de paus de rebellen.

Nieuwe afkondigingen van de Magna Carta vonden, in aangepaste vorm, in 1216 en 1217 plaats nadat Jan zonder Land was overleden. In 1225 kwam de definitieve formulering tot stand. Koningen na Jan zonder Land hielden zich geregeld aan de Magna Carta, bijvoorbeeld om in ruil voor vrijheden belasting van de adel te kunnen ontvangen.

Magna Carta als duur veilingstuk en werelderfgoed

Via het veilinghuis Sotheby’s in New York kocht een instelling van de Amerikaanse politicus en miljardair Ross Perot (1930) een exemplaar van de Magna Carta uit 1297 voor een bedrag van liefst 21,3 miljoen dollar. Het betrof hier slechts een van de twee versie van de Magna Carta die zich buiten Groot-Brittannië bevinden.

De UNESCO plaatste de Magna Carta in 2009 op de Werelderfgoedlijst voor documenten. Met als argumentatie dat dit manifest uit de Middeleeuwen een “mijlpaal vormde in de geschiedenis van vrijheid en democratie” en mondiale invloed had.

Lees ook: Jan zonder Land (1167-1216) en de Magna Carta
Meer artikelen over de Middeleeuwen
Boekentip: Boeken over de Middeleeuwen

- advertentie -

Korte video over de Magna Carta

Bronnen

*David Carpenter, Magna Carta, Londen 2015.
*https://www.bl.uk/magna-carta/articles/magna-carta-an-introduction
*https://www.britannica.com/topic/Magna-Carta
*http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/memory-of-the-world/register/full-list-of-registered-heritage/registered-heritage-page-5/magna-carta-issued-in-1215/
*https://historiek.net/jan-zonder-land-1167-1216/5419/

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: