1001 Vrouwen – Anna Smitshuizen (1751-1775)

Anna Smitshuizen (1751-1775)

Prostituee, slachtoffer in een geruchtmakende moordzaak. Dochter van Gerrit Smitshuizen, pruikenmaker, en Jannetje Kluijt. Anna Smitshuizen bleef ongehuwd.

Anna Smitshuizen werd geboren als vierde kind van de Alkmaarse pruikenmaker Gerrit Smitshuizen en Jannetje Kluijt.


- advertentie -

Dit lemma is afkomstig uit het onlangs verschenen boek 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis van Els Kloek.

Klik hier voor meer informatie.

Waarschijnlijk behoorde zij daar tot de kennissenkring van Nicolaas Hoefnagel, een broodschrijver die enkele jaren in Alkmaar had gewoond en later waarderende toespelingen op haar maakte in zijn geschriften.

Anna Smitshuizen was een jaar of negentien toen zij naar Amsterdam verhuisde, waar ze in de prostitutie belandde. In 1774 werkte ze in het bordeel van Geertruid van Kesteren alias Zwarte Trui op de Oudezijds Achterburgwal. In datzelfde jaar kreeg ze een verhouding met Jan Barteloms, zich noemende Johannes Bartholomeus Ferdinandus van Goch, een voormalige scheepschirurgijn aan wie de bordeelhoudster de medische zorg over haar meisjes had toevertrouwd. Door deze relatie raakte Smitshuizen betrokken in een al jaren durende persoonlijke vete tussen Van Goch en Hoefnagel.

Op 25 mei 1775 gingen Anna Smitshuizen en Johannes van Goch naar Ouderkerk om zijn moeder van hun voorgenomen huwelijk op de hoogte te stellen, maar al op 2 juni verbrak Smitshuizen de verloving. Het was inmiddels namelijk tot haar doorgedrongen dat Van Goch, zoals zij schreef, ‘in de publieke papieren [: publicaties] ten toon stond’ en dat ‘de hele stad […] daar vol van’ was (gecit. Jongenelen, 159).

Hiermee doelde ze op enkele pamfletten van Hoefnagel waarin deze Van Gochs handel en wandel in diskrediet had gebracht. Johannes kon Anna’s afwijzing niet verkroppen en dreigde met zelfmoord. Ook zond hij haar een pathetische liefdesbrief, naar eigen zeggen geschreven met bloed, maar deze bracht Anna niet op andere gedachten. Op 29 juni 1775, ’s avonds om negen uur, kreeg Anna bezoek van Johannes, die haar in bijzijn van haar huisgenoten een liefdesverklaring voorlas. Ook dit mocht niet baten. Op zijn smeekbede ‘Naatje, Naatje, bedenk u wel, ziet wat gij doet’ antwoordde Anna: ‘Daar valt geen bedenken aan, dit is nu afgedaan’. Haar minnaar liet zich niet overtuigen en weigerde weg te gaan. Omstreeks half elf, toen hem door alle aanwezigen werd bevolen te vertrekken, stak hij Anna neer. Zij overleed ter plaatse.

De teksten van Van Goch en Hoefnagel werpen met tal van vaak smeuïge details een uniek licht op het leven van een ‘meisje van lichte zeden’ in het Amsterdam van de jaren 1770.

Tijdens de verhoren beweerde Van Goch dat hij zijn mes had getrokken om zelfmoord te plegen. Anna Smitshuizen had hem hiervan willen weerhouden, maar was daarbij dodelijk gewond geraakt. Deze ‘verdediging’ heeft hem niet geholpen. Op 16 januari 1776 werd Van Goch veroordeeld tot de dood door het zwaard. De gekozen ‘ordinaris’ procedure gaf hem echter de mogelijkheid de uitspraak aan te vechten, hetgeen leidde tot een slepende rechtszaak. Pas in april 1778 werd het vonnis voltrokken.

De levensbeschrijvingen

Inmiddels had het proces de nodige pennen in beweging gebracht. Eind 1777 publiceerde Hoefnagel anoniem de Merkwaardige en zonderlinge levensgevallen van Anna Smitshuizen. Daarin schilderde hij Smitshuizen af als het onschuldige meisje met blanke ziel dat het slachtoffer was geworden van een goddeloos moordenaar. Dit geschrift was mede gericht tegen zijn collega-broodschrijver Willem Ockers: volgens Hoefnagel was Ockers, als atheïst en voormalig werkgever van Van Goch, moreel schuldig aan de moord. Ockers reageerde, eveneens anoniem, met een Waarachtig bericht, meerendeels getrokken uit echte brieven en geschriften van den thans op de Gevangen-Poort geconfineerde J.B.F. van Goch. Ockers draaide de rollen om: volgens hem was de deugdzame Van Goch verleid door een sloerie. Beide teksten moeten worden aangemerkt als bijzonder tendentieus en dus onbetrouwbaar. Wel werpen ze met tal van vaak smeuïge details een uniek licht op het leven van een ‘meisje van lichte zeden’ in het Amsterdam van de jaren 1770.

~ Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland

Dit lemma is afkomstig uit het onlangs verschenen boek 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis van Els Kloek. In dit vuistdikke boek worden de levens van letterlijk 1001 vrouwen beschreven en in beeld gebracht. Naar aanleiding van deze publicatie is bij de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam de komende veertien weken een gelijknamige tentoonstelling te zien. Gedurende de looptijd van deze tentoonstelling publiceren we op Historiek wekelijks een lemma uit het boek. Het gaat dan steeds om een historische vrouw die ergens in die week is geboren. Een overzicht van geplaatste berichten is hier te vinden.

Meer informatie over het project: www.1001-vrouwen.nl

juliana-van-stolberg-265
Juliana van Stolberg, stammoeder van het Huis van OranjeJuliana…
Anna Teding van Berkhout (1833-1909) - Foto: Historici.nlGrondlegster van…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Historiek

About Historiek

view all posts

Historiek verbindt actualiteit met geschiedenis en richt zich op een breed publiek. Van geïnteresseerde leek tot professional. Ons motto: "Omdat we ook van gisteren zijn". Meeschrijven? Tips? Mail ons: info@historiek.net



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: