Politieke fusies komen alleen tot stand als het slecht gaat

Oud-PvdA-leiders Wim Kok en Wouter Bos hebben de afgelopen weken gepleit voor samenwerking op links. Een nieuw geluid is dat niet. Al sinds begin jaren zeventig klinken dergelijke pleidooien met enige regelmaat. Linkse partijen zouden, in plaats van elkaar de tent uit te vechten, hun krachten moeten bundelen in een Progressieve Volkspartij. Tot dusver is daar nooit iets van terecht gekomen. Toen het nog goed ging met de PvdA vond zij een fusie met andere partijen niet zo urgent, en nu lijkt het andersom.

De onwil van politieke partijen om samen te smelten is begrijpelijk. Fuseren betekent het opgeven van je eigen identiteit en het kost bovendien heel wat partijbonzen hun baantje. Mochten bijvoorbeeld PvdA, SP en GroenLinks de handen ineenslaan, dan zal Diederik Samsom of Emile Roemer waarschijnlijk geen partijleider worden. Een wetenschap die deze heren wel niet met groot enthousiasme zal vervullen.

Doorbraak

Verkiezingsposter van de SDAP voor Landelijke verkiezingen, 1918 (Albert Hahn sr.)

Verkiezingsposter van de SDAP voor Landelijke verkiezingen, 1918 (Albert Hahn sr.)

Toch zijn politieke fusies in Nederland helemaal niet ongebruikelijk. Zo is de PvdA in 1946 zelf ook ontstaan uit een fusie, namelijk van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (progressief liberaal) en de Christelijk-Democratische Unie (progressief christelijk). Vlak na de oorlog heerste het idee dat er een einde moest komen aan de politieke verkokering die de jaren dertig had gekenmerkt en dat het beter was samen te werken dan ideologische meningsverschillen voortdurend op de spits te drijven. De ‘doorbraak’ had overigens een beperkt effect. De PvdA werd vooral een voortzetting van de SDAP, de twee andere fusiepartners hingen er maar zo’n beetje bij.

Ook de VVD, opgericht in 1948, is ontstaan door het samengaan van andere partijen: de Partij van de Vrijheid (niet te verwarren met de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders) en het Comité-Oud, aangevuld met enkele overlopers uit de PvdA. VVD-kopstukken Mark Rutte en Melanie Schulz vonden een jaar of twaalf terug dat hun partij een ‘sleets merk’ was geworden. Ze opperden een fusie met D66 en een aantal liberale PvdA’ers tot een nieuwe sociaalliberale formatie. Van dit pleidooi is sindsdien echter niets meer vernomen.

- advertentie -

De meest besproken fusie uit de Nederlandse politiek is wel het CDA. Dat ontstond in 1980 doordat de Katholieke Volkspartij (KVP), de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de Christelijk-Historische Unie (CHU) zich aaneen smeedden. Aan de vorming van het CDA gingen langdurige en zeer moeizame fusiebesprekingen vooraf. Soms krijg je de indruk dat het proces nog steeds niet helemaal is voltooid. De duidelijke cultuurverschillen tussen de veelal uit het zuiden afkomstige katholieken en de protestanten van boven de Moerdijk zorgen nog geregeld voor een ‘bloedgroepenstrijd’.

Ideologische strijdbijl

Beroemde poster van de PSP

Beroemde poster van de PSP

Ook GroenLinks is een fusiepartij. Zij ontstond in 1990 doordat Politieke Partij Radicalen (PPR), Pacifistisch-Socialistische Partij (PSP), Communistische Partij van Nederland (CPN) en Evangelische Volkspartij (EVP) samengingen. Hoewel ook in GroenLinks nog wel sprake schijnt van bloedgroepen, lijkt in deze partij de ideologische strijdbijl begraven. Dat komt vermoedelijk vooral doordat het GroenLinks op dit moment voor de wind gaat. Volgens de peilingen staat de partij, die met Jesse Klaver over een charismatisch boegbeeld beschikt, op het punt een enorme verkiezingsoverwinning te boeken.

Nog een fusiepartij: de ChristenUnie. Zij zag het levenslicht in 2000 door het samengaan van het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) en de Reformatorisch Politieke Federatie (RPF). Ook aan de fusie van deze twee orthodox-christelijke splinters gingen jarenlange besprekingen vooraf. Voor buitenstaanders niet eenvoudig te doorgronden kerkelijke tegenstellingen vormden daarbij een belangrijke hinderpaal.

Geen alternatieven

Bovenstaande opsomming laat zien dat de wat oudere politieke partijen bijna allemaal het resultaat zijn van fusies. Vaak kwamen ze tot stand doordat er geen alternatieven meer waren. KVP, ARP en CHU verloren al jaren zetels. Ze hadden weinig andere keus dan het maar gezamenlijk te proberen. PPR, PSP, CPN en EVP waren op sterven na dood toen ze GroenLinks vormden. Ook voor hen was er geen andere uitweg dan een krachtenbundeling.

Dus als de linkse partijen maar genoeg zetels verliezen komt de Progressieve Volkspartij vanzelf in beeld, zo mogen we aannemen. Maar zolang een van de drie electoraal nog op winst staat, blijft praten over een fusie waarschijnlijk voornamelijk het verplaatsen van lucht.

~ Fons Kockelmans

Fons Kockelmans werkte jarenlang in Den Haag als parlementair verslaggever. In oktober publiceerde hij het boek Van verzuiling tot versplintering. De Nederlandse politiek sinds de Nacht van Schmelzer. Momenteel is hij redacteur van het politieke opinieplatform www.achterkamertjes.nl

Meer politieke geschiedenis
Boek: Parlementaire geschiedenis van Nederland

Panorama van het Binnenhof - cc
‘Hij is een van die sprekers die niet weten wat ze gaan…
Presentatie: Aan het volk van Nederland
Is de kloof tussen de politiek en de burger te groot geworden?…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: